- ការយល់ដឹងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅមានកម្រិត និងការអនុវត្តច្បាប់មានភាពធូររលុង ជាឱកាសសម្រាប់ឈ្មួញធ្វើការជួញដូរ។ មានស្ត្រីខ្មែរមិនតិចឡើយត្រូវបានជួញដូរទៅក្រៅប្រទេស ខ្លះមានវាសនាបានវិលត្រឡប់មកស្រុកវិញ ខ្លះត្រូវផុងដកខ្លួនមិនរួច។
កាលពីឆ្នាំមុន បន្ទាប់ពីបែកបាក់គ្នា ជាមួយស្វាមីស្រីម៉ៅ ដែលមានទីលំនៅ នៅឃុំកោងកាង ស្រុកពញាក្រែក ខេត្តកំពង់ចាម មានការខូចចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។ នាងត្រូវប្រឈមមុខនឹងជីវភាពលំបាក ខ្វះមុខ ខ្វះក្រោយដោយមិនដឹងថា ត្រូវរកស៊ីអ្វី ដើម្បីចិញ្ចឹមកូនប្រុសអាយុប្រាំឆ្នាំ និងម្ដាយចាស់ជរារបស់នាងនោះឡើយ។
ស្របពេលនោះនៅពេលដែលមិត្តរបស់នាងម្នាក់បានសន្យាថា នឹងនាំនាងទៅធ្វើការឲ្យក្រុមហ៊ុនមួយ នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីដោយប្រាប់ថា នឹងទទួលបានប្រាក់ខែខ្ពស់នោះ នាងមានសេចក្ដីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។
ប៉ុន្តែស្រីម៉ៅ ដែលសុំមិនប្រើឈ្មោះពិតរបស់នាងនោះ បានមានប្រសាសន៍ថា "នៅពេលដែលខ្ញុំបានទៅដល់ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនោះ ទើបខ្ញុំដឹងខ្លួនថា ខ្ញុំត្រូវចាញ់បោកគេហើយ ខ្ញុំត្រូវគេជួញដូរ"។
រឿងរ៉ាវរបស់ស្រីម៉ៅ គ្រាន់តែជារឿងមួយក្នុងចំណោមករណីនៃការជួញដូរមនុស្សទៅធ្វើការក្រៅប្រទេសជាច្រើនរឿងទៀត នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ។
បើតាមប្រសាសន៍លោក យ៉ា ណាវុធ នាយកប្រតិបត្តិអង្គការខារ៉ាម កម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលបានទៅធ្វើការនៅប្រទេសថៃ ម៉ាឡេស៊ី និងប្រទេសផ្សេងទៀត ទាំងស្របច្បាប់ និងខុសច្បាប់ មានប្រមាណជា២សែននាក់ ហើយពួកគេមួយចំនួន ត្រូវប្រឈមមុខនឹងការជួញដូរដូចស្រីម៉ៅដែរ។
ស្រីម៉ៅ បានរំឭកឡើងវិញថា នាងត្រូវបានគេនាំទៅដល់ទីក្រុងគូឡាឡំពួរ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី កាលពីអំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៩ ហើយត្រូវមិត្តភក្តិរបស់នាងដកយកលិខិតឆ្លងដែន និងយកលុយពីនាងចំនួន៤០០ដុល្លារអាមេរិក ដោយប្រាប់នាងថា ដើម្បីយកទៅរត់ឯកសារចូលធ្វើការ។
នាងបានឲ្យដឹងថា នៅពេលនោះនាងក៏មិនទាន់ដឹងខ្លួនថា នាងកំពុងតែត្រូវគេជួញដូរដែរ ហើយបែរជារំពឹងថា នាងនឹងបានទទួលការងារល្អ នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនម៉ាឡេស៊ីដែលមានប្រាក់ខែខ្ពស់ ដូចដែលមិត្តភក្ដិរបស់នាងបានសន្យា។ នាងបន្តថា "ខ្ញុំសង្ឃឹមថា នឹងបានការងារធ្វើហើយបានផ្ញើលុយមកស្រុកខ្មែរ ដើម្បីចិញ្ចឹមកូនប្រុស និងម្ដាយរបស់ខ្ញុំ ប៉ុន្តែនោះវាគ្រាន់តែជាការយល់សប្ដិប៉ុណ្ណោះ"។
នាងបានរៀបរាប់ដោយអួលដើមកថា "ដោយសារតែខ្ញុំទុកចិត្តមិត្តកភ្ដិរបស់ខ្ញុំ នៅទីបំផុត ខ្ញុំត្រូវបានគេជួញដូរ យកទៅឲ្យធ្វើការធ្ងន់ធ្ងរ នៅទីក្រុងគូឡាំឡំពួរ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដោយមិនទទួលបានប្រាក់កម្រៃអ្វីឡើយ"។
ក្នុងវ័យ២៣ឆ្នាំ ស្រីម៉ៅ ដែលមើលទៅដូចជាស្ត្រីមានអាយុជិត៤០ឆ្នាំទៅហើយនោះបាននិយាយបន្តថា នាងចេះតែរង់ចាំមើលផ្លូវមិត្តភក្ដិរបស់នាង ប៉ុន្តែមិនឃើញគេត្រឡប់មកជួបនាងវិញឡើយ។
នាងបានរំឭកឡើងវិញថា "ខ្ញុំចាប់ផ្ដើមភ័យយ៉ាងខ្លាំង ខ្ញុំចង់រកផ្លូវត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ប៉ុន្តែគ្មានជម្រើសឡើយ ពីព្រោះខ្ញុំគ្មានលិខិតឆ្លងដែន និងគ្មានលុយទេ។ ក្រោមមកខ្ញុំមកការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង នៅពេលដែលជនជាតិម៉ាឡេស៊ីម្នាក់ បានមកបង្ខំនាងឲ្យទៅធ្វើការ នៅក្នុងភោជនីយដ្ឋានមួយ នៅក្នុងទីក្រុងឡាឡំពួរ ដោយត្រូវធ្វើការមួយថ្ងៃ ១៣ម៉ោង ដោយគេសន្យាថា នឹងផ្ដល់ប្រាក់ខែ ៦០០រីងហ្គីត ដែលស្មើនឹង១៧៥ដុល្លារអាមេរិក។
ដោយស៊ូទ្រាំនឹងការលំបាកធ្វើការនៅក្នុងហាងនេះមិនបាន នាងក៏សុំម្ចាស់ហាងបើកប្រាក់ខែទីមួយ ប៉ុន្តែត្រូវម្ចាស់ហាងបដិសេធ (ការធ្វើចំណាកស្រុក ស្វែងរកការងារធ្វើដោយលាក់លៀម ងាយរងគ្រោះដោយការជួញដូរ។ ដើម្បីសុវត្ថិភាពគេត្រូវតែធ្វើចំណាកស្រុក ដោយបើកចំហ និងត្រូវស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្រៅប្រទេស តាមរយៈក្រុមហ៊ុនស្របច្បាប់) មិនបើកឲ្យឡើយ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ម្ចាស់ហាងថែមទាំងបានគំរាមកំហែងនាង និងបង្ខំឲ្យនាងធ្វើការកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងមុនទៅទៀត។ ដោយអស់សង្ឃឹមថា គេនឹងមិនបើកប្រាក់ខែឲ្យនាង បើទោះបីជានាងខំធ្វើការយូរប៉ុនណាក៏ដោយនោះស្រីម៉ៅក៏បានលួចទូរស័ព្ទមកស្រុកខ្មែរ ហើយប្រាប់ម្ដាយនាងអំពីទ្វេគ្រោះរបស់នាង និងសុំឲ្យម្ដាយនាងរកលុយផ្ញើទៅឲ្យនាង តាមរយៈអ្នកជំនួញម្នាក់ ដើម្បីនាងអាចរកវិធីភៀសខ្លួនត្រឡប់មកស្រុកវិញ។
ក្រោយពីឆ្លងកាត់ឧបសគ្គជាច្រើនមកស្រីម៉ៅ បាននិយាយថា នាងក៏បានត្រឡប់មកកាន់ប្រទេសកម្ពុជាវិញ កាលពីខែសីហាឆ្នាំ២០០៩ ហើយបានសុំឲ្យអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយ ចាត់ការតាមច្បាប់ទៅនឹងមិត្តភក្ដិរបស់នាង ដែលជាមេខ្យល់បោកប្រាស់នាង។
ច្បាប់ស្ដីអំពីការបង្ក្រាបអំពើជួញដូរមនុស្ស និងអំពើធ្វើអាជីវកម្មរកស៊ីផ្លូវភេទមាត្រា១៣ចែងថា "ជនណាដែលលក់ដូរជនដទៃ ដោយមានគោលដៅស្វែងរកផលប្រយោជន៍ ឈ្លានពានខាងផ្លូវភេទ ផលិតរូបភាពអាសអាភាស រៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ផ្ទុយពីឆន្ទៈជនរងគ្រោះ ស្មុំកូន ឬការកេងប្រវ័ញ្ចទម្រង់ផ្សេងទៀត ត្រូវផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី៧ឆ្នាំដល់១៥ឆ្នាំ"។
ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជា បានអនុម័តច្បាប់នេះ និងដាក់ទោសទណ្ឌធ្ងន់ធ្ងរយ៉ាងណាក្ដីក៏អំពើជួញដូរ មនុស្សនៅតែកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់។
អ្នកជំនាញការនានាបានឲ្យដឹងថា បញ្ហាដែលនាំឲ្យមានការជួញដូរ និងការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្នគឺបណ្ដាលមកពីកត្តាផ្សេងៗមួយចំនួនជាពិសេសគឺភាគក្រីក្រការមិនអាចស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្នុងស្រុកបាន ការយល់ដឹងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅមានកម្រិត និងការអនុវត្តច្បាប់ នៅមានភាពទន់ខ្សោយ។
លោក ចន ម៉ាក់ហ្គីហាន់ (John McGeoghan) អ្នកសម្របសម្រួលគម្រោងរបស់អង្គការអន្ដោប្រវេសន៍អន្តរជាតិ បានមានប្រសាសន៍ថា មេខ្យល់តែងតែសន្យាផ្ដល់នេះផ្ដល់នោះដល់កម្មករខ្មែរដែលក្រីក្រ ប៉ុន្តែលោកថ្លែងបញ្ជាក់ថា នេះមិនមែនជារឿងថ្មីនោះទេ។
លោក ចន ម៉ាក់ហ្គីហាន់ បានបន្ថែមថា ដោយសារប្រទេសកម្ពុជា កំពុងជួបប្រទះវិបត្តិអត់ការងារធ្វើ លោកមិនជំទាស់នឹងការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដើម្បីទៅស្វែងរកការងារធ្វើ នៅក្រៅប្រទេសនោះឡើយ ប្រសិនបើពួកគេ ធ្វើឡើងតាមរយៈក្រុមហ៊ុន ដែលបានចុះបញ្ជីត្រឹមត្រូវនៅក្រសួងរបស់រដ្ឋាភិបាល។
លោកបានមានប្រសាសន៍ថា "ខ្ញុំគិតថា អ្នកដែលទៅធ្វើការតាមក្រុមហ៊ុន ដែលមិនបានចុះបញ្ជី ធ្វើឲ្យពួកគេងាយប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់ពីការកេងប្រវ័ញ្ច ឬការជួញដូរពីព្រោះជាទូទៅ ប្រសិនបើអ្នកត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមហ៊ុន ដែលបានចុះបញ្ជីនោះនឹងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាល"។
នៅក្នុងបទសម្ភាស កាលពីពេលថ្មីៗនេះលោក អ៊ុំ មាន រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការងារ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ បានមានប្រសាសន៍ថា ភាគច្រើនអ្នកដែលត្រូវគេបោក ឬត្រូវគេជួញដូរ គឺជាអ្នកធ្វើចំណាកស្រុកខុសច្បាប់ ហើយអ្នកដែលទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេស តាមរយៈក្រុមហ៊ុនស្របច្បាប់នោះពុំមានបញ្ហាទេ។
លោកបានពន្យល់ថា "ដើម្បីគេចចេញពីការជួញដូរ ហើយចាំបាច់ត្រូវធ្វើចំណាកស្រុក ទៅរកការងារធ្វើ នៅក្រៅប្រទេសនោះពលរដ្ឋត្រូវតែធ្វើតាមរយៈក្រុមហ៊ុនស្របច្បាប់"។
ទន្ទឹមនឹងនេះ លោក យ៉ា ណាវុធ នៅអង្គការខារ៉ាម កម្ពុជា បានឲ្យយោបល់ថា ដើម្បីកាត់បន្ថយការធ្វើចំណាកស្រុក រដ្ឋាភិបាលគួរតែបង្កើតការងារឲ្យបានច្រើន នៅក្នុងស្រុក សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ក្នុងនោះត្រូវទាក់ទាញវិនិយោគទុនបរទេស ឲ្យចូលមកវិនិយោគឲ្យបានច្រើន លើកស្ទួយផលិតផលក្នុងស្រុក ដែលប្រជាពលរដ្ឋបានផលិតដូច្នេះពួកគេ នឹងមិនចាកចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួន ដើម្បីទៅស្វែងរកការងារធ្វើទៀតឡើយ។
ដើម្បីឲ្យពលរដ្ឋ អាចគេចផុតពីការជួញដូរ ឬការកេងប្រវ័ញ្ចកម្លាំងពលកម្មក្រសួងកិច្ចការនារី បានធ្វើការផ្សព្វផ្សាយសារអប់រំ អំពីការធ្វើចំណាកស្រុក ដែលប្រកបទៅដោយសុវត្ថិភាព។
សារដែលត្រូវបានធ្វើឡើង ដោយមានកិច្ចសហការ ជាមួយនឹងអង្គការដៃគូ ហើយដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយ នៅក្នុងទិវាជាតិប្រឆាំងការជួញដូរមនុស្ស ថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៩ បានផ្ដល់ដំបូន្មាន ចំពោះអ្នកធ្វើចំណាកស្រុកថា "ត្រូវធ្វើចំណាកស្រុកដោយចំហ គឺត្រូវពិគ្រោះយោបល់ ជាមួយមេភូមិ ឬអ្នកដែលមានការយល់ដឹងច្រើនក្នុងភូមិ។ ត្រូវរាយការណ៍ទៅរដ្ឋអំណាចមូលដ្ឋានមុនពេលចាកចេញពីភូមិដោយប្រាប់ពីមូលហេតុ និងទីកន្លែងដែលត្រូវទៅ។ ត្រូវសាកសួរឲ្យដឹងអំពីស្ថានភាព និងទីកន្លែងដែលត្រូវទៅឲ្យបានច្បាស់"។
សេចក្ដីណែនាំបានបន្តទៀតថា "ត្រូវស្វែងយល់អំពីល្បិចកល រឿងរ៉ាវរបស់មេខ្យល់ ដែលតែងតែមកនាំមនុស្សចេញពីភូមិ ឬមនុស្សថ្មី ដែលមកបបួលអ្នកទៅ តើគេជានរណា អ្នកស្គាល់គេច្បាស់ប៉ុនណា? ត្រូវវែកញែកឲ្យបានច្បាស់ អំពីមុខរបរ ឬប្រភេទការងារ ចំនួនប្រាក់ខែ ឬប្រាក់ចំណូលដែលអ្នកគិតថា នឹងទទួលបានច្រើន នៅទីកន្លែងដែលអ្នកត្រូវទៅ"។
មនុស្សមិនមែនជាវត្ថុសម្រាប់នរណាម្នាក់ធ្វើការលក់ដូរទេ។ អំពើជួញដូរមនុស្ស ជាបទល្មើសឧក្រិដ្ឋ។ ឪពុកម្ដាយយកកូនទៅលក់ គឺជាឧក្រិដ្ឋជន៕
