១.ខ្លឹមសារសង្ខេប
គម្រោងស្ថិតិរួមរបស់អង្គការនានា ស្ដីពីការធ្វើអាជីវកម្មជួញដូរកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទក្នុងឆ្នាំ ២០០៥-២០០៦ បានប្រមូលព័ត៌មានពីអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលចំនួន២៥ ដែលតំណាងឱ្យមណ្ឌល៦៣ ភ្នាក់ងារបញ្ជូន និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ជំនួយផ្នែកច្បាប់នៅក្នុងខេត្តចំនួន១៧។ បណ្ដាអង្គការដែលចូលរួមបាន រាយការណ៍នូវការធ្វើអាជីវកម្មកេងប្រវ័ញ្ច ផ្លូវភេទលើស្ត្រី និងក្មេងស្រី សរុប ៥១៨ករណី។ ក្នុងចំណោម ជនរងគ្រោះទាំងអស់មានស្ត្រី និងក្មេងស្រី១៧៩នាក់ (៣៤,៦%) ត្រូវបានវាយតម្លៃថាជាជនរងគ្រោះដោយការធ្វើអាជីវកម្មជួញដូរកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ ដែលមាន ១១១ករណី នៅឆ្នាំ ២០០៥ និង ៦៨ករណី នៅឆ្នាំ ២០០៦។ តួលេខនេះមានចំនួនទាបជាងតួលេខដែលប្រមូលដោយបណ្ដាញ COSECAM ដែលបានប៉ាន់ប្រមាណថា មានកុមារប្រកបរបរផ្លូវភេទចន្លោះពី ២០០ ទៅ ៣០០នាក់ ត្រូវបានជួយសង្គ្រោះដោយអង្គការនានាជារៀងរាល់ឆ្នាំ (មុនឆ្នាំ ២០០៥)។ ការធ្លាក់ចុះចំនួនករណីជួញដូរផ្លូវភេទដែលអង្គការ នានាបានជួយសង្គ្រោះ មិនមែនជាសញ្ញានៃការផ្លាស់ប្ដូរស្ថានភាពនៃការជួញដូរនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទេ តែជាលទ្ធផលនៃការកាត់បន្ថយសេវាកម្មរបស់បណ្ដាអង្គការនានា។ ទិន្នន័យពីនាយកដ្ឋានប្រឆាំងការជួញដូរមនុស្ស និងការពារអនីតិជន នៃក្រសួងមហាផ្ទៃ បានបញ្ជាក់ថាចំនួនករណីបាននឹងកំពុងបញ្ជូនត្រលប់ទៅក្រុមគ្រួសាររបស់ជនរងគ្រោះមានការកើនឡើងក្នុងខណៈដែលករណីបាននឹងកំពុងបញ្ជូនទៅអង្គការនានាមានការធ្លាក់ចុះ។ ចំនួនស្ត្រីត្រូវគេកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទដែលបានប្រើប្រាស់សេវាអង្គការនានាក៏បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ពីឆ្នាំ ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ ២០០៦ យោងតាមគម្រោងស្ថិតិរួមរបស់អង្គការនានា។
ស្ត្រី និងកុមារភាគច្រើនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការរកស៊ីផ្លូវភេទមាន ៧០%ជាជនជាតិខ្មែរ ២៨%ជាជនជាតិវៀតណាម និង ២%ជាជនជាតិចិន។ ជនជាតិខ្មែរត្រូវបានវាយតម្លៃករណីថា ជាករណីជួញដូរកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ (៨១%) ដែលមិនសមាមាត្រទៅនឹងជនជាតិវៀតណាម (១៩%) ឬជនជាតិចិន (០%)។ ដោយបំបែកទៅតាមខេត្ត ចំនួនស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះ ដែលមានដើមកំណើតនៅក្នុងខេត្តគឺសមមាត្រទៅនឹងចំនួនប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្ត លើកលែងតែខេត្តសៀមរាប ដែលគ្មានករណីជួញដូរកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ ហើយមានតែករណីកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទតែ២ករណីប៉ុណ្ណោះដែលស្ត្រី និងក្មេងស្រីមានដើមកំណើតនៅទីនោះ ។
អាយុនៃស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះជាមធ្យម គឺ ១៩.៩ឆ្នាំ ហើយ ៤៤.៧% មានអាយុក្រោម ១៨ឆ្នាំ និង ១៤.៥% មានអាយុ ១៥ឆ្នាំ ឬក្រោម ១៥ឆ្នាំ ។ កម្រិតវប្បធម៌នៃស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងបំណែងចែកទូទាំងប្រទេស ។ ក្នុងចំណោមស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះទាំងអស់ មាន ៣១.៦% ជាអនក្ខរជន ហើយមានតែ ៣ភាគប៉ុណ្ណោះដែលរៀន ដល់ថ្នាក់ទី ៣ និងទី ៥ ។ ក្នុងចំណោមស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះទាំងអស់មាន ១៩% បានរៀបការនៅពេលដែលបានរួច ផុតពីស្ថានភាពជួញដូរ ដែលជាចំនួនទាបជាងយ៉ាងខ្លាំង បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអត្រារៀបការតាមអាយុទូទាំងប្រទេស។ ស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះ ជាស្ត្រីមេម៉ាយច្រើនជាងចំនួនមធ្យមទូទាំងប្រទេស។ ទំហំផ្ទះជារួមនៃស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះ គឺស្ទើរតែដូចគ្នាទាំងស្រុងទៅនឹងទំហំផ្ទះ ជាមធ្យមទូទាំងប្រទេស។
យោងតាមស្ថិតិរបស់ក្រសួងផែនការ កុមារចំនួន ៦.៤% នៃកុមារទូទាំងប្រទេសដែលមានអាយុក្រោម ១៨ឆ្នាំ បានជួបប្រទះការបាត់បង់ឪពុក ហើយ ១.៧% បានបាត់បង់ម្ដាយ។ ក្នុងចំណោមស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះ ទាំងអស់ ២៥% បានបាត់បង់ឪពុក និង ២៣% បានបាត់បង់ម្ដាយ មុនពេលដែលត្រូវគេជួញដូរ បន្ថែមទៅលើ អត្រាដ៏ខ្ពស់ដែលឪពុកម្ដាយរត់ចោល ។ ជារួមមានស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះ ៥៧% បានរាយការណ៍ បានរស់នៅជាមួយឪពុក និង ៥៦% បានរស់នៅ ជាមួយម្ដាយនៅពេលដែលមានការជ្រើសរើស។ បើពិនិត្យមើលទៅលើកង្វះខាតសេវាសង្គមស្ទើរតែទាំងស្រុងដែលមាននៅក្នុងប្រទេស ការបែកបាក់ផ្ទះសម្បែងហាក់នាំអោយមានភាពលំបាកខាងសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមសម្រាប់ក្រុមគ្រួសារ។
មាន ៩.៣% នៃករណីទាំងអស់ ស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះមានបងប្អូនដែលត្រូវគេជួញដូរ។ មាន ៤.៣% នៃស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះត្រូវបានគេរំលោភមុនត្រូវបានគេជួញដូរ។
ទិន្នន័យនៅលើមុខរបរមុនការជ្រើសរើស បានបញ្ជាក់នូវកម្រិតសំខាន់មួយគឺ ស្ត្រី និងក្មេងស្រីរងគ្រោះគ្មានការងារធ្វើ។ ក្នុងចំណោមជនជាតិខ្មែរ ៥៥.១% ជាសិស្ស ឬគ្មានការងារធ្វើនៅពេលដែលពួកគេត្រូវបានជ្រើសរើស និងខណៈដែលជនជាតិវៀតណាម មានរហូតដល់ ៧២.៨%។ ភាពខុសគ្នាយ៉ាងធំនៅក្នុងមុខរបរនេះ គឺថា ជនជាតិខ្មែរជាង ២២% ជាកសិករ ប៉ុន្តែគ្មានជនជាតិវៀតណាមជាកសិករទេ។
គោលដៅនៃអំពើជួញដូរក្នុងប្រទេសគឺ ទីក្រុងភ្នំពេញ ខេត្តសៀមរាប និងកោះកុង។ មានករណីជួញដូរជាង ២០% បាន ឆ្លងកាត់ប្រទេស ភាគច្រើន ទៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី និងថៃ។ ប្រសិនបើជនជាតិវៀតណាមទាំងអស់ពិតជាត្រូវបានគេជួញដូរពីប្រទេសវៀតណាម ដូច្នេះ ១៧.៣% នៃជនរងគ្រោះដោយការជួញដូរទាំងអស់ មានដើមកំណើតនៅក្រៅប្រទេស ប៉ុន្តែនៅតែមិនច្បាស់លាស់នៅក្នុងករណីជាច្រើន ថាតើជនជាតិវៀតណាម ពិតជាមានដើមកំណើតនៅក្រៅប្រទេសឬទេ។
ការវិភាគករណីជួញដូរបានបង្ហាញនូវក្រុម៤ផ្សេងៗគ្នា ដែលបានបែងចែកទៅតាមអាយុ និងថាតើនាងស្ម័គ្រចិត្ត (ប៉ុន្តែ មិនមានឆន្ទៈមោះមុត) ចូលបម្រើការងារផ្លូវភេទ។
- ករណីជួញដូរកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ ដែលជាក្មេងស្រី (ឧ.ក្រោមអាយុ ១៨ឆ្នាំ) ដែលត្រូវគេបង្ខំ ឬបោកប្រាស់អោយបម្រើការកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ។
- ករណីជួញដូរកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ ដែលជាក្មេងស្រី (ឧ.ក្រោមអាយុ ១៨ឆ្នាំ) ដែលបានចូលបម្រើសេវាផ្លូវភេទដោយចេតនា ។
- ករណីជួញដូរកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ ដែលជាស្ត្រី (ឧ.អាយុលើស ១៨ឆ្នាំ) ដែលត្រូវគេបង្ខំ ឬបោកប្រាស់ អោយបម្រើការ កេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ។
- ករណីជួញដូរកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ ដែលជាស្ត្រី (ឧ.អាយុលើស ១៨ឆ្នាំ) ដែលបានចូលបម្រើសេវាផ្លូវភេទដោយចេតនា
ចំពោះក្មេងស្រីដែលមានអាយុក្រោម ១៨ឆ្នាំ ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យធ្វើការងារផ្សេងៗ (ឧ.កម្មការិនីកាត់ដេរ, អ្នកបម្រើ) ប៉ុន្តែបែរជាត្រូវគេបង្ខំ ឬបោកប្រាស់ឱ្យធ្លាក់ទៅក្នុងការជួញដូរ ដែលពួកគេភាគច្រើនជាអ្នកដែលរស់នៅតាមស្រុកកំណើត របស់ពួកគេ ហើយត្រូវបានជ្រើសរើសដោយអ្នកដែលស្គាល់គ្នា ឬសាច់ញាតិ។ ពួកគេខ្លះបានជួបប្រទះនូវស្ថានភាពគ្រួសារ ដែលមានម្ដាយ ឬឪពុកស្លាប់, បោះបង់ចោល ឬលែងលះគ្នា, ឬបញ្ហាក្នុងគ្រួសារផ្សេងទៀត។ ក្រុមនេះភាគច្រើនត្រូវការរកលុយដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ដល់គ្រួសារដែលទីទ័លក្ររបស់ពួកគេ និងចេតនាគេចចេញពីភាពក្រីក្រ ក៏ជាមូលហេតុសំខាន់ដែលជំរុញឱ្យមានការចាកចេញពីស្រុកកំណើតមកធ្វើការផងដែរ។ ក្មេងស្រីទាំងនេះភាគច្រើនត្រូវបានទទួលរងការចាប់ពង្រត់ និងការរំលោភបំពានផ្លូវភេទ និងត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យបម្រើសេវាផ្លូវភេទផ្ទុយនឹងឆន្ទៈរបស់ពួកគេនៅតាមទីកន្លែងជួញដូរផ្លូវ ភេទ។ មាន ៣៦ករណី បានធ្លាក់ទៅក្នុងប្រភេទនេះ ឬស្មើ ២០% នៃករណីជួញដូរទាំងអស់។
ក្មេងស្រីអាយុក្រោម ១៨ឆ្នាំ ដែលស្ម័គ្រចិត្តប្រកបរបរផ្លូវភេទទំនងជាត្រូវបានជ្រើសរើសពីស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែ ពួកគេទំនងជាមិនស្គាល់ ឬជាសាច់ញាតិនឹងមេខ្យល់ឡើយ។ ក្រុមនេះស្ម័គ្រចិត្តប្រកបរបរផ្លូវភេទដោយសារតម្រូវការ ផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារដែលទីទ័លក្រ និងចេតនាគេចចេញពីភាពក្រីក្រ ហើយការជំពាក់បំណុល គឺជាកត្តាធំមួយទៀតដែលត្រូវបានអោយដឹងដែរ។ មានករណីខ្លះ ក្មេងស្រីនៅក្នុងក្រុមនេះបានធ្វើចំណាកស្រុកដើម្បីរកការងារធ្វើ ដែលនៅពេលនោះ ពួកគេត្រូវបានឱ្យបម្រើការងារផ្លូវភេទជារឿយៗ ដោយស្ត្រីជាមេខ្យល់ដែលទាក់ទងនឹងរបរផ្លូវភេទនោះ។ វានៅតែមានភាពស្រពេចស្រពិលនៅឡើយ ថាតើពួកគេធ្វើចំណាកស្រុកដោយមានគោលបំណងប្រកបរបរផ្លូវភេទនេះ ឬយ៉ាងណា។ ក្មេងស្រីជនជាតិវៀតណាមមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះដែលចាត់ចូលទៅក្នុងក្រុមនេះ ជាពិសេសអ្នកដែលធ្វើចំណាកស្រុកមកទីក្រុង ភ្នំពេញ និងខេត្តសៀមរាប។ ក្រុមអាយុក្រោម ១៨ឆ្នាំ ទាំងពីរប្រភេទនេះ ត្រូវបានឱ្យដឹងថា ជួនកាលឪពុកម្ដាយជាអ្នកសម្រេចចិត្តឱ្យចាកចេញពីស្រុកកំណើតមកធ្វើការ ដែលជួនកាលក៏ដឹង ជួនកាលក៏មិនដឹងពីលក្ខណៈនៃការងារនោះឡើយ។ មាន ៤៤ករណី ដែលធ្លាក់ទៅក្នុងប្រភេទនេះ ឬស្មើ ២៥% នៃករណីជួញដូរទាំងអស់។