ភ្នំពេញ ៖ នៅថ្ងៃទី ២៧ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ២០០៨ ខាងមុខនេះ នឹងមានព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយដ៏ធំមួយ មានសារសំខាន់បំផុតសម្រាប់ប្រទេសជាតិ និងប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា នោះគឺការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ សម្រាប់នីតិកាលទី៤ នៃរដ្ឋសភាដែលនឹងបង្ហាញអំពីដំណើរឈានទៅមុខយ៉ាងស្វាហាប់ និងឥតងាករេរបស់កម្ពុជានៅលើមាគ៌ានៃប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស។
ព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ បានបញ្ជាក់ឲ្យឃើញកាន់តែច្បាស់អំពីភាពរីកដុះដាលនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា ដែលប្រជាជនកម្ពុជាគ្រប់រូបមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការជ្រើសរើសមេដឹកនាំរបស់ខ្លួន តាមរយៈការបោះឆ្នោតយ៉ាងទៀងទាត់ដោយសេរីត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌។
យោងលើព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយដ៏ធំមួយនេះ រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍មួយកាលពីថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា នេះ ដើម្បីដាក់ចេញនូវវិធានការសំខាន់
ៗមួយចំនួនសំដៅពង្រឹងសន្តិសុខគ្រប់ប្រភេទ ដោយការប្ដេជ្ញាចិត្តខិតខំធានាឲ្យបាននូវការបោះឆ្នោតមួយដែលមានលក្ខណៈសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ ក្នុងបរិយាកាសសន្តិសុខ សុវត្ថិភាព សណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ ព្រមទាំងរក្សាបានស្ថិរភាពសង្គម និងស្ថិរភាពនយោបាយក្នុងអំឡុងពេលនៃដំណើរការបោះឆ្នោត និងក្រោយពេលបោះឆ្នោត។
នៅក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នេះ សម្ដេចតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្នុងនាមរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាទាំងមូល បានអំពាវនាវដល់អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ គ្រប់គណបក្សនយោបាយ សង្គមស៊ីវិល និងជនរួមជាតិនៅទូទាំងប្រទេសថា សូមមេត្តាខិតខំអនុវត្តតាមប្រការណែនាំមួយចំនួន ចាប់ពីថ្ងៃបើកយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោតនាថ្ងៃទី ២៦ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ២០០៨ រហូតដល់ថ្ងៃប្រកាសលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតបញ្ចប់ជាស្ថាពរ។
សេចក្ដីអំពាវនាវនេះមានចំនួន៦ចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោមនេះ ៖
១- កងកម្លាំងសន្តិសុខគ្រប់ប្រភេទ និងអាជ្ញាធរគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ រួមទាំងក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ និងមេភូមិ ត្រូវធានាឯករាជ្យភាព អព្យាក្រឹត្យភាព ក្នុងការបំពេញភារកិច្ច និងតួនាទីរបស់ខ្លួនប្រកបដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់ ដើម្បីធានាបរិយាកាសនយោបាយប្រកបដោយសន្តិភាព សន្តិសុខ សុវត្ថិភាព សំដៅផ្ដល់ទំនុកចិត្ត និងភាពកក់ក្ដៅដល់ប្រជាជនគ្រប់រូប។
២- កងកម្លាំងសន្តិសុខគ្រប់ប្រភេទ និងអាជ្ញាធរគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ត្រូវបន្តបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត គណៈកម្មការរៀបចំការបោះឆ្នោតគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ និងអង្គភាពនានាក្នុងការរក្សាការពារសន្តិសុខ សុវត្ថិភាព សណ្ដាប់ធ្នាប់សង្គម និងចាត់វិធានការឲ្យបានហ្មឺងម៉ាត់បំផុត ទប់ស្កាត់ឲ្យបានទាន់ពេលវេលានូវរាល់សកម្មភាពដែលអាចបង្កឲ្យមានអស្ថិរភាពសង្គម ព្រមទាំងឧបាយកលគ្រប់រូបភាពដែលប៉ុនប៉ងបំផ្លិចបំផ្លាញដល់ដំណើរការនៃការបោះឆ្នោត។
៣- កងកម្លាំងសន្តិសុខគ្រប់ប្រភេទ និងអាជ្ញាធរគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ត្រូវពិនិត្យដាក់វិធានការទប់ស្កាត់ជាមុន ដើម្បីបង្ក្រាបឲ្យបានទាន់ពេលវេលារាល់ហេតុការណ៍ សកម្មភាពដែលអាចកើតមានឡើង គិតទាំងអំពើឆក់ប្លន់ អំពើគំរាមកំហែងបំភិតបំភ័យលើស្មារតី អំពើហិង្សា និងអំពើឧក្រិដ្ឋនានា ដែលបំពារបំពានលើរូបរាងកាយ ឬបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់បេក្ខជនតំណាងរាស្ត្រ សកម្មជន និងឃោសនិករបស់គណបក្សនយោបាយអ្នកសង្កេតការណ៍ជាតិ អន្តរជាតិ មន្ត្រីរៀបចំការបោះឆ្នោត និងអ្នកបោះឆ្នោតគ្រប់ៗរូប។ សកម្មភាពគ្រប់រូបភាពដូចបានរៀបរាប់ខាងលើ ទោះបីក្រោមរូបភាពណាក៏ដោយ ត្រូវតែផ្ដន្ទាទោសតាមច្បាប់ ដោយគ្មានការលើកលែង ទោះបីអ្នកនោះមានឋានៈ តួនាទី ឬស្ថិតក្នុងគណបក្សនយោបាយណាមួយក៏ដោយ។
៤- អង្គការសង្គមស៊ីវិល អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល តំណាងគណបក្សនយោបាយនានា អ្នកសង្កេតការណ៍ជាតិ អន្តរជាតិ ព្រមទាំងជនរួមជាតិទាំងមូលគប្បីចូលរួមសហការ គាំទ្រដល់អាជ្ញាធរ និងកងកម្លាំងមានសមត្ថកិច្ច ក្នុងការរក្សាសន្តិសុខ សណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈព្រមទាំងជួយផ្ដល់ព័ត៌មានទាំងឡាយពាក់ព័ន្ធជនល្មើស ការគំរាមកំហែង និងសកម្មភាពមិនប្រក្រតីរបស់ជនខិលខូចដែលមានបំណងបំពុលបរិយាកាសក្នុងដំណាក់កាលនៃយុទ្ធនាការឃោសនា និងក្នុងពេលបោះឆ្នោត។
៥- គ្រប់គណបក្សនយោបាយដែលចូលរួមបោះឆ្នោតទាំងអស់ គប្បីត្រូវធ្វើការប្រកួតប្រជែងប្រកបដោយភាពស្មោះត្រង់ ថ្លៃថ្នូរ និងកិត្តិយសឈរលើមូលដ្ឋានប្រជាធិបតេយ្យ សេរី និងនីតិរដ្ឋ ដោយគោរព និងអនុវត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងហ្មឺងម៉ាត់នូវច្បាប់ បទបញ្ជា នីតិវិធីដែលបានកំណត់ និងក្រមសីលធម៌ក្នុងការបោះឆ្នោត ហើយត្រូវទទួលយកនូវលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតដែលឆ្លុះបញ្ចាំងនូវឆន្ទៈរបស់ប្រជាជនដែលជាម្ចាស់សំឡេងឆ្នោត។
៦- ប្រជាជនគ្រប់រូប គប្បីប្រកាន់ភាពថ្លៃថ្នូរ ភាពខន្តី ទន់ភ្លន់ សន្ដោសប្រណី អធ្យាស្រ័យ យោគយល់គ្នា ដែលជាអត្តសញ្ញាណដ៏ប្រពៃរបស់ជាតិយើង។ រាល់បញ្ហាកើតមានទាំងឡាយ ត្រូវដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ចៀសវាងការប្រើអំពើហិង្សា ចេះគោរពសិទ្ធិគ្នាទៅវិញទៅមក ជឿជាក់លើបុគ្គលផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងការសម្រេចជ្រើសរើសគណបក្សនយោបាយដែលខ្លួនពេញចិត្ត ដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ គាបសង្កត់ និងការគំរាមកំហែង។
ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាសម្ដែងនូវជំនឿយ៉ាងមុតមាំថា ដោយសារកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយ៉ាងជិតស្និទ្ធក្នុងស្មារតីយោគយល់អធ្យាស្រ័យ និងទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ ដោយការដាក់ផលប្រយោជន៍ជាតិធំជាងផលប្រយោជន៍គណបក្សនយោបាយ យើងនឹងទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ ដោយការដាក់ផលប្រយោជន៍ជាតិធំជាងផលប្រយោជន៍គណបក្សនយោបាយ យើងនឹងទទួលបានការបោះឆ្នោតមួយដែលមានលក្ខណៈ សេរី ត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៌ គ្មានអំពើហិង្សា តាមបំណងប្រាថ្នាពិតប្រាកដរបស់ប្រជាជន ដែលជាម្ចាស់សំឡេងឆ្នោត។
សូមរំលឹកផងដែរថា ការបោះឆ្នោតសកលបានប្រព្រឹត្តទៅចំនួនបីលើករួចមកហើយ គឺលើកទី១នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលរៀបចំឡើងដោយអាជ្ញាធរបណ្ដោះអាសន្ននៃអង្គការសហប្រជាជាតិប្រចាំនៅកម្ពុជា (អ៊ុនតាក់) ហើយលើកទី២ និងលើកទី៣ ត្រូវបានរៀបចំនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ និង២០០៣។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ការបោះឆ្នោតសកលត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយកម្ពុជាផ្ទាល់ និងត្រូវបានអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិវាយតម្លៃការរៀបចំ និងដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតនេះ «ជាអច្ឆរិយៈតាមដងទន្លេមេគង្គ»។ រីឯការរៀបចំ និងដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ២០០៣ ក៏ត្រូវបានអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិវាយតម្លៃផងដែរថា «មានលក្ខណៈល្អប្រសើរជាងឆ្នាំ ១៩៩៨ ទៅទៀត»៕