សំណួរ៖ តើបទបញ្ជាលេខ០១ មានខ្លឹមសារជាសារវន្ត យ៉ាងដូចម្ដេចខ្លះ?
ចម្លើយ៖ បទបញ្ជាលេខ០១ ស្ដីពីការទប់ស្កាត់ការកាប់រានដីព្រៃគ្រប់ប្រភេទរបស់រដ្ឋយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ មានខ្លឹមសារ៣ចំណុចសំខាន់ៗគឺ៖
១- អភិបាលខេត្ត-ក្រុង ត្រូវប្រើប្រាស់អំណាចរដ្ឋ ដោយចេញដីកាជាបន្ទាន់យ៉ាងយូរបំផុតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៩ ដោយប្រកាសបដិសេធ និងដកហូតដីព្រៃឈើគ្រប់ប្រភេទដែលត្រូវបានរំលោភបំពានទាំងអស់ មកទុកជាសម្បត្តិរដ្ឋវិញតាមការចាំបាច់។
២- ដីកានេះត្រូវកំណត់រយៈពេល៣០ថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យគេធ្វើការប្ដឹងតវ៉ា ហើយក្នុងករណីមិនមានអ្នកប្ដឹងទាមទារទេនោះ អភិបាលខេត្ត-ក្រុងត្រូវរាយការណ៍ជូនអាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយទំនាស់ដីធ្លី និងគណៈកម្មាធិការទប់ស្កាត់ លុបបំបាត់ និងបង្ក្រាប ការកាប់រានដុត ឈូសឆាយ និងហ៊ុមព័ទ្ធដីព្រៃឈើវាតយកដីធ្វើកម្មសិទ្ធិ ដើម្បីរាជរដ្ឋាភិបាលចេញអនុក្រឹត្យ កំណត់ទុកដីទាំងនោះជាសម្បត្តិរដ្ឋ។
៣- អភិបាលខេត្ត-ក្រុង ត្រូវពង្រឹងការអនុវត្តន៍ច្បាប់ និងលិខិតបទដ្ឋាននានាពាក់ព័ន្ធនឹងដីព្រៃឈើគ្រប់ប្រភេទ ដែលមានជាធរមានឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងម៉ឺងម៉ាត់បំផុត ជាពិសេសអំពើទោសបញ្ញត្តិ ចំពោះជនទាំងឡាយណាដែលបានរំលោភបំពានលើដីព្រៃឈើគ្រប់ប្រភេទយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ។
សំណួរ៖ តើបទបញ្ជាលេខ០២ មានខ្លឹមសារជាសារវន្តយ៉ាងដូចម្ដេចខ្លះ?
ចម្លើយ៖ បទបញ្ជាលេខ០២ ស្ដីពីការគ្រប់គ្រង និងការត្រួតពិនិត្យលើការប្រើប្រាស់រណារយន្តកាត់-អារឈើ មានខ្លឹមសារ៥ចំណុចសំខាន់ៗគឺ:
១- រាល់ការនាំចូល ការប្រើប្រាស់ ការធ្វើសន្និធិ ការរក្សាទុក ការលក់ដុំ ឬលក់រាយការដឹកជញ្ជូន ការទិញដូរ និងការធ្វើអំណោយនូវរណារយន្តកាត់-អារឈើ សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាផលប្រយោជន៍សាធារណៈ ឬឯកជនត្រូវមានការអនុញ្ញាត និងវាយតម្លៃភាពសមស្របពីក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ (រដ្ឋបាលព្រៃឈើ)។ ក្នុងករណីប្រើប្រាស់រណារយន្តកាត់-អារឈើក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រសួងបរិស្ថាន ត្រូវមានគោលការណ៍ឯកភាពពីក្រសួងបរិស្ថានមុនពេលដែលក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ (រដ្ឋបាលព្រៃឈើ) សម្រេចផ្ដល់ការអនុញ្ញាត។
២- ក្រសួងកសិកម្មរុក្ខាប្រមាញ់និងនេសាទត្រូវសហការជាមួយនឹងអាជ្ញាធរដែនដីខេត្តក្រុង បើកយុទ្ធនាការជាប្រចាំដើម្បីចុះចាប់ឃាត់ទុក និងប្រមូលជាអាទិ៍តាមលំនៅឋាន ដេប៉ូឈើ ឬគ្រឿងសង្ហារឹម កន្លែងលក់ដុំ ឬលក់រាយ រោងសន្និធិមូលដ្ឋានឧស្សាហកម្មឈើរោងចក្រអារឈើ និងសិប្បកម្មកែច្នៃផលអនុផលព្រៃឈើ ឬនៅទីកន្លែងផ្សេងទៀតនូវរណារយន្តកាត់-អារឈើ ដែលមិនបានទទួលការអនុញ្ញាតពីក្រសួងកសិកម្មរុក្ខាប្រមាញ់និងនេសាទ(រដ្ឋបាលព្រៃឈើ)។
៣- ចំពោះរណារយន្ត កាត់-អារឈើដែលបានទទួលការអនុញ្ញាតរួចហើយ ក្រសួងកសិកម្មរុក្ខាប្រមាញនិងនេសាទ (រដ្ឋបាលព្រៃឈើ) និងក្រសួងបរិស្ថាន ត្រូវចុះធ្វើការត្រួតពិនិត្យស្រង់ស្ថិតិ និងចុះបញ្ជីការឲ្យបានច្បាស់លាស់ដើម្បីគ្រប់គ្រងតាមសមត្ថកិច្ចរៀងៗខ្លួន។
៤- ក្រសួង ស្ថាប័ន និងអង្គភាពពាក់ព័ន្ធត្រូវពង្រឹងការអនុវត្តន៍ច្បាប់ និងលិខិតបទដ្ឋានពាក់ព័ន្ធនានា ដែលមានជាធរមានឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងម៉ឺងម៉ាត់បំផុត ជាពិសេសអំពីទោសបញ្ញត្តិចំពោះជនទាំងឡាយណាដែលប្រើប្រាស់រណារយន្តកាត់-អារឈើ ដោយខុសច្បាប់ដើម្បីប្រមូលផលអនុផលព្រៃឈើ កាប់រានព្រៃឈើគ្រប់ប្រភេទ (ដីព្រៃឈើ ដីព្រៃលិចទឹក និងដីព្រៃក្នុងដំបន់ការពារធម្មជាតិ) ដើម្បីហ៊ុមព័ទ្ធយកដីធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ។
៥- ក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ គយ និងរដ្ឋាករ កងរាជអាវុធហត្ថលើផ្ទៃប្រទេស អគ្គស្នងការដ្ឋាននគរបាលជាតិ និងអាជ្ញាធរដែនដីគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ត្រូវសហការអនុវត្តបទបញ្ជានេះ ក្នុងស្មារតីទទួលខុសត្រូវ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ហើយរាយការណ៍ប្រចាំខែអំពីលទ្ធផលជូនអាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយទំនាស់ដីធ្លី និងគណៈកម្មាធិការជាតិដើម្បីទប់ស្កាត់ លុបបំបាត់និងបង្ក្រាបការកាប់រាន ដុត ឈូឆាយ និងហ៊ុមព័ទ្ធដីព្រៃឈើវាតយកដីធ្វើកម្មសិទ្ធិតាមករណីជាក់ស្ដែងនីមួយៗ។ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ មានភារកិច្ចជួយសហការ បង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចខាងលើ។ អាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយទំនាស់ដីធ្លីត្រូវធ្វើការផ្សព្វផ្សាយឲ្យបានទូលំទូលាយ និងស៊ីជម្រៅតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានក្នុងរយៈពេល៣ខែចាប់ពីថ្ងៃចុះហត្ថលេខានេះតទៅ។
សំណួរ៖ តើសារាចរលេខ ០២ មានខ្លឹមសារពាក់ព័ន្ធនឹងនីតិវិធីអនុវត្តចំពោះដីព្រៃឈើគ្រប់ប្រភេទយ៉ាងដូចម្ដេច?
ចម្លើយ៖ យោងទៅតាមសារាចរលេខ០២ ស.រ ស្ដីពីការកាន់កាប់ដីរដ្ឋដោយខុសច្បាប់ចុះថ្ងៃទី២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៧ នីតិវិធីអនុវត្តចំពោះដីព្រៃឈើគ្រប់ប្រភេទ ដែលបានចេញដីកា ប្រកាសបដិសេធ និងដកហូតតាមបទបញ្ជាលេខ០១ ប.ប ដែលមានចែងនៅក្នុងចំណុច៥នៃសារចរនេះ មានខ្លឹមសារជាសារវន្តដូចតទៅ៖
ក- បន្ទាប់ពីបានទទួលពាក្យប្ដឹងតវ៉ាចំពោះដីកាប្រកាសបដិសេធ និងដកហូតតាមបទបញ្ជាលេខ០១ របស់រាជរដ្ឋាភិបាល ចុះថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៦ ស្ដីពីការទប់ស្កាត់ការកាប់រានដីព្រៃឈើគ្រប់ប្រភេទរបស់រដ្ឋយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ អាជ្ញាធរខេត្ត-ក្រុងត្រូវធ្វើការសម្របសម្រួលដោយត្រូវធ្វើកំណត់ហេតុជាមួយអ្នកប្ដឹងតវ៉ា ដើម្បីរកដំណោះស្រាយជាបឋម។ ការសម្របសម្រួលត្រូវយកផែនទីគម្របព្រៃឆ្នាំ២០០២ ជាគោល និងផ្អែកលើគោលនយោបាយដែលបានកំណត់ក្នុងចំណុច៦ និង៧ នៃសារាចរនេះ ជាពិសេសតាមស្ថានភាពជាក់ស្ដែងនៅលើដី។
ខ- ករណីអ្នកប្ដឹងតវ៉ាមិនយល់ព្រមតាមការសម្របសម្រួលនោះទេ អភិបាលខេត្ត-ក្រុងត្រូវចេញសេចក្ដីសម្រេចបដិសេធពាក្យប្ដឹងតវ៉ាបន្ទាប់ពីថ្ងៃសម្របសម្រួល។
គ- ករណីអ្នកប្ដឹងតវ៉ាមិនឯកភាពតាមសេចក្ដីសម្រេចបដិសេធរបស់អភិបាលខេត្ត-ក្រុងលើពាក្យប្ដឹងតវ៉ា ក្រសួងកសិកម្មរុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ និង/ឬក្រសួងបរិស្ថាន ត្រូវសហការជាមួយមេធាវីរាជរដ្ឋាភិបាលប្ដឹងអ្នកប្ដឹងតវ៉ានោះទៅតុលាការ ដើម្បីចាត់វិធានការតាមនីតិវិធីច្បាប់ជាធរមាន។
ឃ- ចំពោះដីព្រៃឈើគ្រប់ប្រភេទ ដែលអ្នកប្ដឹងតវ៉ាឯកភាព តាមសេចក្ដីសម្រេចបដិសេធរបស់អភិបាលខេត្ត-ក្រុងលើពាក្យប្ដឹងវ៉ា ឬពុំមានអ្នកប្ដឹងតវ៉ា ក្រសួងកសិកម្មរុក្ខាប្រមាញ់និងនេសាទ និង/ឬក្រសួងបរិស្ថាន ត្រូវរឹបអូសយកដីព្រៃទាំងនោះ មកទុកជាសម្បត្តិរដ្ឋវិញដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
ង- អភិបាលខេត្ត-ក្រុង ត្រូវធ្វើរបាយការណ៍ប្រចាំខែអំពីសកម្មភាពដោះស្រាយពាក្យប្ដឹងតវ៉ាខាងលើនេះ ជូនអាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយទំនាស់ដីធ្លី ដើម្បីអាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយទំនាស់ដីធ្លី មានមូលដ្ឋានធ្វើសេចក្ដីរាយការណ៍ជូនប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល។ ក្នុងករណីចាំបាច់អាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយទំនាស់ដីធ្លី នឹងចុះធ្វើអធិការកិច្ចលើដំណោះស្រាយទាំងឡាយណាដែលមានភាពមិនប្រក្រតី។
ច- ដីព្រៃឈើគ្រប់ប្រភេទ ដែលប្រមូលបានដូចចែងក្នុងចំណុច គ និងចំណុច ឃ ខាងលើក្រសួងកសិកម្មរុក្ខាប្រមាញ់និងនេសាទ និង/ឬក្រសួងបរិស្ថាន ត្រូវស្នើទៅក្រសួងរៀបចំដែនដីនគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ ដើម្បីធ្វើការចុះបញ្ជីដីនេះ ក្នុងសៀវភៅគោលបញ្ជីដីធ្លីថា ជាដីរដ្ឋតាមនីតិវិធីច្បាប់ជាធរមាន។
ឆ- អភិបាលខេត្ត-ក្រុង ត្រូវបន្តចេញដីកាប្រកាសបដិសេធ និងដកហូតដីព្រៃឈើគ្រប់ប្រភេទដែលត្រូវបានរំលោភកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ជាការចាំបាច់ និងបន្ទាន់។
ផ្នែកទី៣
សំណួរ-ចម្លើយទាក់ទងនឹងយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី
ក-អំពីយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី
សំណួរ៖ តើគណៈកម្មការសុរិយោដីគ្រប់ជាន់ថ្នាក់មានយុត្តាធិការយ៉ាងដូចម្ដេច?
ចម្លើយ៖ ជាទូទៅគណៈកម្មការសុរិយោដី មានយុត្តាធិការលើវិវាទដីធ្លីទាំងឡាយដែលមិនទាន់បានចុះបញ្ជីសុរិយោដី រវាងភោគី និងភោគី (មាត្រា៤៧នៃច្បាប់ភូមិបាលឆ្នាំ២០០១)។ ក្នុងច្បាប់នេះដែរ ជំពូក៤ បានពិពណ៌នាអំពីភោគី។ មាត្រា៣ មាត្រា៦ និងមាត្រា១៨ នៃអនុក្រឹត្យលេខ៤៧ បានពន្យល់អំពីវិវាទដីធ្លីទាំងនេះ ដែលកើតនៅក្នុងតំបន់វិនិច្ឆ័យ និងនៅក្រៅតំបន់វិនិច្ឆ័យ។ វិវាទដីធ្លីទាំងឡាយណាដែលនៅក្នុងឋិតនៅក្នុងយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ។ វិវាទដីធ្លីទាំងឡាយណាដែលនៅក្នុងតំបន់វិនិច្ឆ័យ ហើយមិនអាចត្រូវបានសម្រុះសម្រួល ដោយគណៈកម្មការរដ្ឋបាល ត្រូវបញ្ជូនទៅគណៈកម្មការសុរិយោដី ថ្នាក់ជាតិតែម្ដង។ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ និងថ្នាក់ខេត្ត/ក្រុង មានសិទ្ធិត្រឹមតែសម្រុះសម្រួលវិវាទប៉ុណ្ណោះ។ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ អាចសម្រុះសម្រួលវិវាទ និងសម្រេចលើវិវាទនោះ។
សំណួរ៖ តើគណៈកម្មការសុរិយោដី មានយុត្តាធិការលើវិវាទដីដែលមានឯកសារដីធ្លីចុះបញ្ជីមុនឆ្នាំ១៩៨៩ដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ គណៈកម្មការសុរិយោដី មានយុត្តាធិការពេញលេញលើវិវាទដីធ្លីប្រភេទនេះ ពីព្រោះថា ទើបតែនៅថ្ងៃទី២៩-៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨៩ រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជា បានធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយអនុញ្ញាតឲ្យមានសិទ្ធិឯកជនលើដីធ្លី (មាត្រា១៥ និងមានត្រា១៧ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឆ្នាំ១៩៨៩) និងសេចក្ដីណែនាំលេខ០៣ សណន (ថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៨៩)របស់ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី។ បន្ទាប់មកទៀតទើបចាប់ផ្ដើមបង្កើតនាយកដ្ឋានសុរិយោដី ដើម្បីចុះបញ្ជីសុរិយោដី។ មុនពេលនោះ ពុំទាន់មានប័ណ្ណសំគាល់សិទ្ធិលើដីធ្លីទេ បើរាប់គឺចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៥ មកទល់ឆ្នាំ១៩៨៩ បានសេចក្ដីថា នៅមុនខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨៩ ឬមុនបង្កើតនាយកដ្ឋានសុរិយោដី ដីពុំទាន់ត្រូវបានចុះបញ្ជីសុរិយោដីទេ។ ហេតុដូច្នេះហើយដីដែលមានការកត់ត្រាផ្សេងៗ មុនពេលបង្កើតនាយកដ្ឋានសុរិយោដីដែលណែនាំដោយក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីនៅឆ្នាំ១៩៨៩ មិនអាចចាត់ទុកថា ជាដីដែលបានចុះបញ្ជីសុរិយោដីនោះទេ។
សំណួរ៖ តើលិខិតឆ្លើយតបទៅនឹងសំណើសុំកាន់កាប់ដីដែលធ្វើនៅភ្នំពេញអាចចាត់ទុកថាជាដីចុះបញ្ជីសុរិយោដីដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ លិខិតឆ្លើយតបទៅនឹងសំណើសុំកាន់កាប់ដីដែលធ្វើនៅភ្នំពេញ មិនអាចចាត់ទុកថា ដីនោះជាដីចុះបញ្ជីសុរិយោដីបានទេ។ ដីដែលចាត់ទុកថា បានចុះបញ្ជីសុរិយោដីត្រឹមត្រូវគឺដីដែលបានចុះបញ្ជីសុរិយោដី និងចេញប័ណ្ណសម្គាល់សិទ្ធិតាមការណែនាំរបស់ជំនាញដោយអតីតនាយកដ្ឋានសុរិយោដី ឬដោយអគ្គនាយកដ្ឋានសុរិយោដី និងភូមិសាស្ត្រនៃក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរោបនីយកម្ម និងសំណង់។
សំណួរ៖ តើគណៈកម្មការសុរិយោដី មានយុត្តាធិការលើដីដែលជាសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋដែរឬទេ? សូមកំណត់ឲ្យបានច្បាស់អំពីដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋ។
ចម្លើយ៖ ដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋ គឺជាដីទាំងឡាយណាដែលមានចែងនៅក្នុងមាត្រា១៥នៃច្បាប់ភូមិបាលឆ្នាំ២០០១។ បច្ចុប្បន្ន មិនទាន់មានមូលដ្ឋានច្បាប់ណាផ្សេងទៀតដើម្បីកំណត់ថា ដីណាជាដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋនោះទេ។ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ខេត្ត/ក្រុង (មាត្រា១៣១ នៃអនុក្រឹត្យ លេខ៤៧) និងថ្នាក់ជាតិមានយុត្តាធិការលើវិវាទដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋ បើសិនជាដីនោះមិនចុះបញ្ជីសុរិយោដី។ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌមិនមានយុត្តាធិការលើវិវាទដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋឡើយ ទោះបីដីនោះមិនទាន់បានចុះបញ្ជីសុរិយោដីក្ដី។
សំណួរ៖ តើមានភាពខុសប្លែកគ្នាដែរឬទេ រវាងដីរបស់រដ្ឋនៅក្នុងបញ្ជីរបស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ និងដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋដែលមានចែងនៅក្នុងមាត្រា១៥ នៃច្បាប់ភូមិបាលឆ្នាំ២០០១?
ចម្លើយ៖ បទបញ្ជារបស់រាជរដ្ឋាភិបាលលេខ ៣០ បប.ចុះថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៧ ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ តម្រូវឲ្យក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ រៀបចំឲ្យបានរួចរាល់នូវបញ្ជីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រដ្ឋ ហើយបញ្ជូនទៅក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី។ បញ្ជីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រដ្ឋនោះរួមមានទាំងទ្រព្យសាធារណៈ និងទ្រព្យឯកជនរបស់រដ្ឋ។ ចំណែកឯមាត្រា១៥នៃច្បាប់ ភូមិបាល ឆ្នាំ២០០១ គ្របដណ្ដប់តែទៅលើដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋប៉ុណ្ណោះ។
បញ្ជីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រដ្ឋ នៃក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ និងបញ្ជីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រដ្ឋនៃស្ថាប័នដទៃទៀត ដែលមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែល ដូចជាបញ្ជីដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងអំឡុងពេល UNTAC ជាដើម មិនបានបង្កើតឲ្យមានការចុះបញ្ជីសុរិយោដីឡើយ។ ហេតុដូច្នេះ មិនមានការរាំងស្ទះអ្វីដល់យុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីទេ។
សំណួរ៖ ទោះបីជាច្បាប់ភូមិបាលមាត្រា១៥ បានរាយនូវប្រភេទដីដែលជាដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋក៏ដោយ ក៏ច្បាប់នោះមិនបានកំណត់អំពីព្រំប្រទល់ដីទាំងនោះច្បាស់លាស់នៅឡើយ។ ជាឧទាហរណ៍ ក្នុងមាត្រានោះបានរាប់បញ្ចូលដីត្រើយសមុទ្រជាដីសាធារណរបស់រដ្ឋ ប៉ុន្តែមិនបានកំណត់ថា តើនៅទីណា ត្រឹមណា ជាដែនកំណត់ព្រំប្រទល់ទេ? រាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងតែធ្វើការដោះស្រាយបញ្ហានេះ ដើម្បីបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់ អំពីព្រំប្រទល់នៃដីទាំងនោះ ប៉ុន្តែមិនទាន់បានបញ្ចប់សព្វគ្រប់នៅឡើយ។ ការដឹងនូវព្រំប្រទល់ដីទាំងនោះឲ្យបានច្បាស់លាស់ គឺមានសារសំខាន់ណាស់ ក្នុងការសម្រេចយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី។ តើការខ្វះខាតមិនបានកំណត់ព្រំប្រទល់ឲ្យបានច្បាស់លាស់យ៉ាងនេះអាចនាំឲ្យមានការពិបាកក្នុងការសម្រេចយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីឬទេ?
ចម្លើយ៖ ការខ្វះខាត មិនបានកំណត់ព្រំប្រទល់ឲ្យបានច្បាស់លាស់ មិនឲ្យមានការពិបាកក្នុងសម្រេចយុត្តាធិការ របស់គណៈកម្មការសុរិយោដីទេ។ ដរាបណាដី និងនាំទឹកឡាយណាដែលមិនបានចុះបញ្ជីសុរិយោដី គឺគណៈកម្មការសុរិយោដីមានយុត្តាធិការលើវិវាទដីប្រភេទនោះទាំងអស់។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលមានសំណួរទាក់ទងនឹងសិទ្ធិទៅលើដីនេះ ទើបការកំណត់ព្រំប្រទល់មិនបានច្បាស់លាស់ចោទជាបញ្ហា។ នៅពេលមានវិវាទទាក់ទងនឹងដីរបស់រដ្ឋគណៈកម្មការសុរិយោដីត្រូវតែស៊ើបអង្កេតឲ្យបានច្បាស់លាស់ថា ដីនោះជាដីឯកជន ឬជាដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋ។ បើសិនដីនោះជាដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋ ហើយទម្រាំតែរាជរដ្ឋាភិបាលសម្រេចជាគោលការណ៍លើបញ្ហានេះ គណៈកម្មការសុរិយោដីគួរតែធ្វើតាមការណែនាំដូចខាងក្រោម ដើម្បីឲ្យមានភាពច្បាស់លាស់ និងឯកភាពគ្នាជាបណ្ដោះអាសន្ន:
ក-ព្រៃឈើ
គណៈកម្មការសុរិយោដីត្រូវតែចុះធ្វើការស៊ើបអង្កេតដោយផ្ទាល់ ដើម្បីដឹងថា ដីនោះជាដីព្រៃពិតដែរឬទេ?
ខ- ផ្លូវទឹកដែលនាវា ឬក្បូនចេញចូលបាន
ទាំងនេះ គឺជាផ្លូវទឹកទាំងឡាយណាដែលទន្លេ ឬខ្សែទឹកផ្សេងៗជាដើម ដែលតែងតែហូរកាត់ជាទៀងទាត់ ក្នុងរយៈពេលជាមធ្យមនៃរដូវដែលមានទឹកជំនន់ ឬរដូវវស្សាក្នុងឆ្នាំនីមួយៗ។
គ- បឹងធម្មជាតិ
ទាំងនេះ គឺជាដីទាំងឡាយណា ដែលគ្របដណ្ដប់ដោយទឹកជាទៀងទាត់ ក្នុងរយៈពេលមធ្យមនៃរដូវដែលមានទឹកជំនន់ ឬរដូវវស្សាក្នុងឆ្នាំនីមួយៗ
ឃ- ច្រាំងទន្លេ ដែលនាវា ឬក្បូនចេញចូលបាន ឬបណ្ដែតបាន
ច្រាំងទន្លេ ចាប់ផ្ដើមនៅទីដែលដីចាប់ផ្ដើមជ្រាលទេរយ៉ាងខ្លាំងទៅកាន់ទន្លេ។
ង- ត្រើយសមុទ្រ
ត្រើយសមុទ្រ គឺជាកន្លែងណាដែលងើបចេញជាមធ្យមពីសមុទ្រ។ បើសិនជាមានឆ្នេរខ្សាច់ ព្រំប្រទល់នៃត្រើយសមុទ្រ គឺជាកន្លែងដែលចាប់ផ្ដើមមានរុក្ខជាតិដុះនិងដាំបាន។
ច- ដីផ្លូវសាធារណៈ
នៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះមានការណែនាំតែមួយគត់ ដែលទាក់ទងនឹងផ្លូវសាធារណៈ គឺប្រការ៨នៃសេចក្ដីប្រកាសរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលលេខ០៦ ប្រក ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៩ ស្ដីពីវិធានការលុបបំបាត់ភាពអនាធិបតេយ្យ ក្នុងបញ្ហាទន្ទ្រានកាន់កាប់ដីធ្លី បានចែងដូចខាងក្រោមនេះ
-ផ្លូវជាតិដែលមានលេខមួយខ្ទង់ ដូចជា ២-៣-៦-៧ ចម្ងាយ២៥ម៉ែត្រពីសងខាងអ័ក្សផ្លូវលើកលែងតែផ្លូវជាតិ១-៤-៥ កំណត់ចម្ងាយ៣០ម៉ែត្រ ពីសងខាងអ័ក្សផ្លូវ។
-ផ្លូវជាតិដែលមានលេខពីខ្ទង់ ដូចជា១១-២២-៦៤-៧៨ ចម្ងាយ២៥ម៉ែត្រពីសងខាងអ័ក្សផ្លូវ។
-ផ្លូវខេត្តចម្ងាយ២០ម៉ែត្រ ពីសងខាងអ័ក្សផ្លូវ
-ផ្លូវឃុំចម្ងាយ១៥ម៉ែត្រ ពីសងខាងអ័ក្សផ្លូវ
ការកំណត់ចំណីផ្លូវនេះ មិនយកមកអនុវត្តក្នុងទីប្រជុំជនទេ។
សំណួរ៖ តើគណៈកម្មការសុរិយោដីមានយុត្តាធិការទៅលើវិវាទដែលភាគីម្ខាងជារដ្ឋ បានដកហូតដីឯកជនរបស់បុគ្គលសម្រាប់គម្រោងសាធារណៈណាមួយ ឬរឿងក្ដីប្រភេទណាមួយក៏ដោយ ដែលមានភាគីម្ខាងទៀតជារដ្ឋ?
ចម្លើយ៖ គណៈកម្មការសុរិយោដី មិនមានយុត្តាធិការលើវិវាទ ដែលរដ្ឋធ្វើការដកហូតដីសម្រាប់គម្រោងសាធារណៈឡើយ។ វិវាទបែបនេះ ត្រូវតែបានដោះស្រាយដោយគណៈកម្មការមួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយរាជរដ្ឋាភិបាល។ នៅពេលដែលរដ្ឋត្រូវការជម្លៀសប្រជាជនចេញពីដីរបស់រដ្ឋគណៈកម្មការសុរិយោដីមានយុត្តាធិការ បើសិនជាភាគីដើមបណ្ដឹងប្ដឹង ទាមទារកម្មសិទ្ធិលើអចលនវត្ថុ តាមលទ្ធកម្មពិសេសនៃភោគៈ ដូចដែលមានចែងក្នុងជំពូកទី៤ នៃច្បាប់ភូមិបាល។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គណៈកម្មការសុរិយោដីគ្មានយុត្តាធិការទេ បើសិនជាដើមបណ្ដឹងគ្រាន់តែផ្អែកទៅលើការព្រមព្រៀងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ឬដោយផ្ទាល់មាត់ជាមួយនឹងអាជ្ញាធរ អំពីការអនុញ្ញាតឲ្យកាន់កាប់ដីនោះដោយហេតុថា អាជ្ញាធរអាចបញ្ចប់ការកាន់កាប់ដីនោះទេ។
សំណួរ៖ តើមាត្រា២០ និងមាត្រា២១ នៃច្បាប់ភូមិបាល បានចែងថា អចលនវត្ថុជាដី និងជាសំណង់ដែលមាននៅក្នុងនិងក្រៅបរិវេណវត្តអារាមនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមិនអាចក្លាយទៅជាទ្រព្យសម្បត្តិឯកជនរបស់បុគ្គលណាមួយឡើយ។ មិនមាននិយមន័យឲ្យបានច្បាស់លាស់ទាក់ទងនឹងទីតាំងក្រៅបរិវេណវត្តទេ ហើយភាគច្រើនមិនទាន់បានចុះបញ្ជីសុរិយោដីនៅឡើយ ទោះបីជាយថាហេតុដីប្រភេទនេះ នឹងត្រូវតែបានចុះបញ្ជីសុរិយោដីក៏ដោយ។ តើគណៈកម្មការសុរិយោដីមានយុត្តាធិការលើទ្រព្យវត្តប្រភេទនេះដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ គណៈកម្មការសុរិយោដី មានយុត្តាធិការលើវិវាទទាមទារដីដែលជាទ្រព្យវត្តនេះ បើសិនជាដីនោះមិនទាន់ត្រូវបានចុះបញ្ជីសុរិយោដីនៅឡើយទេ។ បើសិនជាដីនោះត្រូវបានចុះបញ្ជីរួចហើយ នោះគណៈកម្មការសុរិយោដីមិនមានយុត្តាធិការទេ។
សំណួរ៖ មាត្រា២៦នៃច្បាប់ភូមិបាលបានចែងថា សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច នឹងមានកម្មសិទ្ធិលើដីដែលគេកំពុងរស់នៅ និងធ្វើកសិកម្ម។ ដោយផ្អែកតាមមាតិកាទី៦នៃច្បាប់ភូមិបាល និងអនុក្រឹត្យទាំងឡាយដែលពាក់ព័ន្ធ ពួកគេនឹងត្រូវទទួលបានឯកសារសំគាល់សិទ្ធិលើដីទាំងនោះ រួមទាំងការកំណត់ព្រំប្រទល់ផង។ ហើយឯកសារទាំងនេះ នឹងក្លាយជាប័ណ្ណមួយប្រភេទបន្ថែមទៀត នៃបញ្ជីសុរិយោដី។ ទម្រាំតែដល់ពេលចេញប័ណ្ណទាំងនេះ តើត្រូវសម្រេចយ៉ាងដូចម្ដេចដើម្បីដឹងថាដីទាំងនោះនៅទីណាពិតប្រាកដ?
ចម្លើយ៖ មិនមានការណែនាំដ៏ជាក់ច្បាស់ណាមួយលើបញ្ហានេះទេ ក្រៅពីគណៈកម្មការសុរិយោដី។ ហេតុនេះត្រូវតែធ្វើការស៊ើបអង្កេតឲ្យបានប្រយ័ត្នប្រយែង ដូចមានចែងនៅក្នុងមាត្រា២៥ នៃច្បាប់ភូមិបាល ស្ដីពីការវាស់វែង និងការកំណត់ព្រំប្រទល់នៃអចលនវត្ថុរបស់សហគមន៍ទាំងនោះ។
សំណួរ៖ តើដីសម្បទានអាចកំណត់ថា ជាដីដែលបានចុះបញ្ជីសុរិយោដីហើយឬទេ?
ចម្លើយ៖ ផ្អែកតាមមាត្រា៥៣ នៃច្បាប់ភូមិបាល បានតម្រូវឲ្យចុះបញ្ជីសុរិយោដីនូវដីសម្បទាន។ ហេតុនេះដីសម្បទាន គឺជាដីដែលបានចុះបញ្ជីសុរិយោដីដែលគណៈកម្មការសុរិយោដី មិនមានយុត្តាធិការលើវិវាទនេះទេ។
សំណួរ៖ ដីសម្បទានមានពាក់ព័ន្ធនឹងប្រជាជនមួយចំនួន ខ្លះមានប័ណ្ណ ខ្លះគ្មានប័ណ្ណ តើស្ថិតនៅក្រោមយុត្តាធិការណា?
ចម្លើយ៖ គ្មានយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីទេនៅពេលដែលដីនោះជាដីចុះបញ្ជីសុរិយោដី។
សំណួរ៖ តើដីដែលបានបាត់បង់ ដោយការប្រើអំពើហិង្សាមុនច្បាប់ភូមិបាលចូលជាធរមាន ឬមុនការបង្កើតគណៈកម្មការសុរិយោដី តើភាគីម្ចាស់ដីដែលបាត់បង់ដីនោះមានសិទ្ធិដាក់សិទ្ធិដាក់ពាក្យប្ដឹងមកគណៈកម្មការសុរិយោដី ដើម្បីទាមទារដីនោះបានដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ បើសិនជាដីនោះ ជាដីដែលមិនទាន់ចុះបញ្ជីសុរិយោដី គណៈកម្មការសុរិយោដីមានយុត្តាធិការលើរឿងក្ដីនោះ។
បើសិនជាដីនោះ ជាដីដែលបានចុះបញ្ជីសុរិយោដីរួចហើយ គណៈកម្មការសុរិយោដី មិនអាចទទួលយករឿងក្ដីនោះបានទេ។
សំណួរ៖ ដីទំនាស់ជាប់ព្រំគ្នា ដែលមានព្រំប្រទល់មិនច្បាស់លាស់។ ដីមួយមានប័ណ្ណ ដីមួយគ្មានប័ណ្ណ។ ពេលវិវាទកើតឡើងត្រង់ចំណុចព្រំប្រទល់ ដែលមិនច្បាស់លាស់នោះ តើគណៈកម្មការសុរិយោដី មានយុត្តាធិការដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ បើសិនជាមិនច្បាស់លាស់ថាដីនោះមានប័ណ្ណ ឬគ្មានប័ណ្ណ យោងតាមប្រការ១៩នៃប្រកាសលេខ១១២ គណៈកម្មការសុរិយោដី ត្រូវសម្រេចថា ខ្លួនមានយុត្តាធិការ។ គណៈកម្មការសុរិយោដី ត្រូវទទួលរឿងក្ដីនោះ ហើយធ្វើការស៊ើបអង្កេត បើឃើញថា គណៈកម្មការសុរិយោដីមិនមានយុត្តាធិការលើវិវាទនោះទេ ទើបសម្រេចច្រានចោល វិវាទនោះជាក្រោយយោងតាមប្រការ១៧ នៃប្រកាសលេខ១១២។ នៅក្នុងជម្លោះព្រំប្រទល់ដូច្នេះ គណៈកម្មការសុរិយោដីត្រូវតែព្យាយាមដើម្បីសម្រេចឲ្យដីថា អ្នកប្ដឹងមានប័ណ្ណ ឬគ្មានប័ណ្ណ។ បើសិនជាអ្នកគ្មានប័ណ្ណជាដើមបណ្ដឹង នោះជាយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី។ បើសិនជាអ្នកមានប័ណ្ណជាដើមប្ដឹងវិញវិញនោះមិនមែនជាយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីទេ។
សំណួរ៖ ដីដែលស្ថិតនៅតំបន់ព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលមិនច្បាស់លាស់ តើកំណត់យុត្តាធិការយ៉ាងដូចម្ដេច?
ចម្លើយ៖ បើសិនជាដីនោះស្ថិតនៅក្នុងស្រុក២ផ្សេងគ្នា នៃខេត្តតែមួយនោះ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក-ខណ្ឌត្រូវបញ្ជូនសំណុំរឿងវិវាទនោះទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ខេត្ត-ក្រុង។ បើសិនជាវិវាទឋិតនៅក្នុងខេត្ត-ក្រុងផ្សេងគ្នានោះ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក-ខណ្ឌ ត្រូវបញ្ជូនសំណុំរឿងទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ខេត្ត-ក្រុង ដើម្បីឲ្យគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ខេត្ត-ក្រុងបញ្ជូនទៅថ្នាក់ជាតិ។ ទម្រង់បែបបទនៃការបញ្ជូនសំណុំរឿង ត្រូវភ្ជាប់ជាមួយនឹងព័ត៌មានដែលទាក់ទងនឹងវិវាទ និងសំណើនៃដោះស្រាយវិវាទ។
សំណួរ៖ ករណីដែលភាគីទំនាស់មកប្ដឹងថា ដីនេះជាដីគ្មានប័ណ្ណទេ តែក្រោយការស៊ើបអង្កេតឃើញថា ដីនោះមានប័ណ្ណ ដែលបានលក់តៗគ្នា ជាច្រើនលើកច្រើនសាណាស់មកហើយ។ តើយើងត្រូវបន្តដោះស្រាយ ឬបង្វែងទៅតុលាការ?
ចម្លើយ៖ នៅគ្រប់ករណីដែលថា គណៈកម្មការសុរិយោដីធ្វើការស៊ើបអង្កេតទៅឃើញថា ជាដីដែលបានចុះបញ្ជីសុរិយោដីរួចហើយ គណៈកម្មការសុរិយោដី ត្រូវច្រានចោលបណ្ដឹងនោះហើយឈប់ដំណើរការដោះស្រាយវិវាទនោះ។
សំណួរ៖ តើគណៈកម្មការសុរិយោដីមានយុត្តាធិការលើវិវាទដែលភាគីម្ខាងមិនមានសញ្ជាតិខ្មែរដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ ពុំមានលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តណាមួយចែងអំពីចំណុចនេះទេ។
សំណួរ៖ សូមចែងអំពីការកំណត់រយៈពេលនៃសិទ្ធិប្ដឹងនៅក្នុងវិវាទដីធ្លីឲ្យបានច្បាស់?
ចម្លើយ៖ រហូតមកដល់ពេលនេះ ពុំមានច្បាប់ណាមួយដែលចែងអំពីពេលកំណត់ នៃការដាក់ពាក្យប្ដឹងវិវាទដីធ្លីទៅតុលាការទេ។ ដូចគ្នានេះដែរការដាក់ពាក្យប្ដឹងមកគណៈកម្មការសុរិយោដីក៏មិនមានពេលកំណត់ទេ (មានករណីលើកលែងមួយនៅក្នុងមាត្រា៣៣ នៃច្បាប់ភូមិបាល ដែលទាក់ទងទៅនឹងការដកហូតយកដីធ្លី ដោយការរំលោភអំណាច ឬដោយអំពើហិង្សាពីសំណាក់អាជ្ញាធរដីនោះត្រូវបង្វែរមកជាដីរបស់រដ្ឋវិញ ដោយប្រកាសនៃការដកហូតរបស់រដ្ឋពីជនដែលរំលោភនោះ។ ជនរងគ្រោះត្រូវប្ដឹងដើម្បីទាមទារសិទ្ធិលើដីនោះវិញ ក្នុងអំឡុងពេល៣ឆ្នាំ គិតចាប់ពីថ្ងៃប្រកាសដកហូតដោយរដ្ឋ។ បើហួសពីពេលនេះ ភាគីរងគ្រោះមិនអាចប្ដឹងបានទេ ហើយដីនោះក៏មិនអាចក្លាយជាកម្មវត្ថុនៃការកាន់កាប់ថ្មីទៀតដែរ)។
ខ- យុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី និងយុត្តាធិការរបស់តុលាការ
សំណួរ៖ បើសិនជាភាគីមួយបានទទួលការដោះស្រាយនៅតុលាការរួចហើយ ប៉ុន្តែភាគីមិនអស់ចិត្តនឹងសេចក្ដីសម្រេចនោះ បើសិនជាភាគីនោះប្ដឹងមកគណៈកម្មការសុរិយោដី តើគណៈកម្មការសុរិយោដីទទួលយកឬទេ?
ចម្លើយ៖ នៅក្នុងករណីបែបនេះ គណៈកម្មការសុរិយោដីមិនអាចទទួលយករឿងក្ដីនោះបានទេ។
សំណួរ៖ បើសិនជារឿងវិវាទនេះស្ថិតនៅក្នុងយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី ប៉ុន្តែភាគីទាំងសងខាងបានព្រមព្រៀងគ្នាប្ដឹងទៅតុលាការជំនួសឲ្យការប្ដឹងមកគណៈកម្មការសុរិយោដីវិញ តើភាគីទាំង២ អាចធ្វើដូច្នេះបានដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ មាត្រា៤៧ នៃច្បាប់ភូមិបាលតម្រូវឲ្យជម្លោះទាំងឡាយណាដែលស្ថិតនៅក្រោមយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី ត្រូវតែចូលមកគណៈកម្មការសុរិយោដី មិនមានជម្រើសណាផ្សេងទៀតទេ។ ភាគីវិវាទអាចប្ដឹងទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ។ នៅក្នុងករណីមានការបដិសេធន៍មិនព្រមធ្វើការសម្រុះសម្រួលរឿងក្ដី ក៏ត្រូវបានបញ្ជូនទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ខេត្ត/ក្រុង។ ភាគីទាំងសងខាងអាចធ្វើការបដិសេធន៍មិនព្រមធ្វើការសម្រុះសម្រួលម្ដងទៀត។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលរឿងក្ដី ត្រូវបានបញ្ជូនទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ បើសិនជាពួកគេនៅតែបដិសេធមិនព្រមធ្វើការសម្រុះសម្រួលនោះ ការសម្រេចសេចក្ដីនឹងត្រូវធ្វើឡើងចំពោះរឿងក្ដីនោះ អ្នកដែលចាញ់អាចប្ដឹងទៅតុលាការបាន។
សំណួរ៖ បើសិនជាវិវាទមួយមិនស្ថិតនៅក្នុងយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីទេ ប៉ុន្តែភាគីទាំងសងខាងព្រមព្រៀងគ្នាប្ដឹងទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីជំនួសឲ្យតុលាការ។ តើអាចបានឬទេ?
ចម្លើយ៖ អង្គហេតុដែលបង្ហាញថា វិវាទមិនស្ថិតនៅក្នុងយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី បណ្ដឹងមិនអាចត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរតាមតែចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់ភាគីបានទេ។
សំណួរ៖ តើភាគីអាចប្ដឹងនៅគណៈកម្មការសុរិយោដីផង និងនៅតុលាការផង ក្នុងពេលតែមួយបានដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ មិនអាចទេ។ បើសិនជាស្ថិតនៅក្នុងយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីនេះវិវាទត្រូវតែប្ដឹងមកគណៈកម្មការសុរិយោដី ទោះបីជាមានភាគីណាមួយប្ដឹងទៅតុលាការក៏តុលាការមិនទទួលពាក្យប្ដឹងឡើយ។ វិវាទមួយមិនអាចត្រូវបានប្ដឹងមកគណៈកម្មការសុរិយោដីផងឬ/និងតុលាការផងក្នុងពេលតែមួយបានទេ។
សំណួរ៖ បន្ទាប់ពីការសម្រេចរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ បើសិនជាមានភាគីណាមួយមិនសុខចិត្ត ហើយប្ដឹងទៅតុលាការ តើតុលាការមួយណាដែលមានយុត្តាធិការដើម្បីដោះស្រាយវិវាទនេះ?
ចម្លើយ៖ អនុក្រឹត្យលេខ៤៧ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០២ស្ដីពីការរៀបចំ និងការប្រព្រឹត្តទៅនៃគណៈកម្មការសុរិយោដី ត្រង់មាត្រា២៣ បានចែងថា "ភាគីវិវាទ មានសិទ្ធិស្នើឲ្យមានការពិនិត្យឡើងវិញផ្នែកច្បាប់ លើការសម្រេចរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ ដោយប្ដឹងទៅតុលាការក្នុងរយៈពេល៣០ (សាមហិប) ថ្ងៃចាប់ពីថ្ងៃទទួលបានសេចក្ដីសម្រេច។ ប្រសិនបើតុលាការបញ្ជូនរឿងក្ដីទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីវិញ ដោយហេតុថា គណៈកម្មការសុរិយោដីមិនបានអនុវត្តតាមនីតិវិធីសមស្រប ឬដោយមានវិវាទអំពីផលប្រយោជន៍ ឬដោយមិនផ្ដល់ហេតុផលសមរម្យ ឬដោយអនុវត្តហួសពីពីសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួននោះគណៈកម្មការសុរិយោដីត្រូវចាត់វិធានការអនុវត្តតាមសំណូមពររបស់តុលាការ។ ភាគីដែលស្នើសុំការពិនិត្យឡើងវិញផ្នែកច្បាប់ ត្រូវជូនដំណឹងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរអំពីបណ្ដឹងទៅលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ។ លេខាធិការដ្ឋាន ត្រូវធានាការពារសេចក្ដីសម្រេចរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី ចំពោះតុលាការ។ តុលាការត្រូវផ្ញើច្បាប់ចម្លងនៃសាលក្រម ឬសាលដីកា ដែលបានចូលជាស្ថាពរ មកគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ ដើម្បីចាត់ចែងដំណើរការអនុវត្តនីតិវិធីនៃការចុះបញ្ជីដី។ ប្រសិនបើគ្មានបណ្ដឹងក្នុងរយៈពេល៣០ (សាមសិប) ថ្ងៃដូចបានកំណត់នៅក្នុងមាត្រានេះ នោះសេចក្ដីសម្រេចរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិត្រូវចាត់ទុកជាស្ថាពរ"។ ខ្លឹមសារនៃមាត្រា២៣នេះមិនបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថា តើតុលាការមួយណាដែលមានយុត្តាធិការនោះទេ។
សំណួរ៖ តើត្រូវធ្វើដូចម្ដេចក្នុងការផ្ទេរសំណុំរឿងពីតុលាការមកឲ្យគណៈកម្មការសុរិយោដីវិញ ក្នុងករណីដែលសំណុំរឿងទាំងនោះឋិតនៅ ក្នុងយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី?
ចម្លើយ៖ សំណុំរឿងវិវាទដែលស្ថិតនៅក្នុងយុត្តាធិការ របស់គណៈកម្មការសុរិយោដី ប៉ុន្តែភាគីបានប្ដឹងទៅតុលាការ ហើយតុលាការកំពុងចាត់ការសំណុំរឿងនោះ តុលាការត្រូវបន្ត និងបញ្ចប់ការដោះស្រាយវិវាទ។ ចំពោះករណីនេះតុលាការអាចសំណូមពរមកក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរោបនីយកម្ម និងសំណង់ បំភ្លឺផ្នែកបច្ចេកទេសសុរិយោដី។ បន្ទាប់ពីការចេញប្រកាសអន្តរក្រសួង រវាងក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរោបនីយកម្ម និងសំណង់ និងក្រសួងយុត្តិធម៌ តុលាការខេត្ត/ក្រុង ត្រូវបញ្ឈប់ការទទួលបណ្ដឹងពាក់ព័ន្ធនឹងវិវាទដីធ្លី ដែលមិនទាន់ចុះបញ្ជីសុរិយោដី។
គ- បណ្ដឹងសុំឲ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ជាបន្ទាន់
សំណួរ៖ តើធ្វើដូចម្ដេចដើម្បីទទួលបានអន្តរាគមន៍ពីសំណាក់អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច ដូចជាប៉ូលិស ឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីការពារឬទប់ស្កាត់ អំពើហិង្សានៅក្នុងអំឡុងពេលមានបណ្ដឹងសុំឲ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ជាបន្ទាន់បន្ទាប់ពីទទួលបានពាក្យប្ដឹងដោយគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក-ខណ្ឌ ឬក្នុងការអនុវត្តន៍សេចក្ដីសម្រេច (សេចក្ដីសម្រេចបណ្ដោះអាសន្ន ឬសេចក្ដីសម្រេចរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ)?
ចម្លើយ៖ មាត្រា២៦៣ នៃច្បាប់ភូមិបាលបានចែងទាក់ទងទៅនឹងការផាកពិន័យ និងទណ្ឌកម្មខាងផ្នែករដ្ឋបាលដល់អាជ្ញាធរមានសមត្ថភាពដូចតទៅ "អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច ដែលព្រងើយកន្តើយ ឬបណ្ដោយឲ្យសាមញ្ញជន ប្រព្រឹត្តដោយរំលោភសិទ្ធិរបស់កម្មសិទ្ធិកររបស់ភោគី ឬរបស់អ្នកកាន់កាប់ ដោយសន្តិភាពត្រូវផ្ដន្ទាទោសពិន័យជាប្រាក់ពី១.០០០.០០០(មួយលានរៀល) ដល់១០.០០០.០០០ (ដប់លានរៀល) និងត្រូវទទួលទោសរដ្ឋបាលថែមទៀត"។ វិធានការមួយដ៏ប្រសើរ ដើម្បីអនុវត្តមាត្រាខាងលើ គឺប្រកាសអន្តរក្រសួងរបស់ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរោបនីយកម្ម និងសំណង់ ជាមួយក្រសួងមហាផ្ទៃ។ ប្រកាសអន្តរក្រសួងនេះ ត្រូវមានចែងអំពីវិធានការ បន្ទាប់ពីបានទទួលពាក្យប្ដឹង:
-គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក-ខណ្ឌ ត្រូវជូនដំណឹងដល់អភិបាលស្រុក-ខណ្ឌ។
-ក្នុងសេចក្ដីជូនដំណឹង របស់គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក-ខណ្ឌ ដែលបានបិទផ្សាយជាមួយពាក្យប្ដឹងត្រូវមានខ្លឹមសារបង្គាប់បញ្ជាឲ្យគូភាគីរក្សាស្ថានភាពកាន់កាប់នៅដដែល (មិនត្រូវសាងសង់ ឬព័ទ្ធរបង មិនត្រូវឈូសឆាយ ឬចាក់ដីបំពេញ មិនត្រូវគំរាមកំហែង ឬបំភិតបំភ័យគូភាគី...)
-ជនណារំលោភបទបញ្ជានេះ ត្រូវទប់ស្កាត់ជាបន្ទាន់
-អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន (ឃុំ-សង្កាត់-ស្រុក-ខណ្ឌ) ត្រូវទទួលខុសត្រូវ ចំពោះការរំលោភបំពានបទបញ្ជានេះ។
សំណួរ៖ តើគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក-ខណ្ឌ និងថ្នាក់ខេត្ត-ក្រុង អាចចេញសេចក្ដីសម្រេចបណ្ដោះអាសន្ន ដើម្បីបញ្ឈប់អំពើហិង្សា នៅពេលមានបណ្ដឹងសុំឲ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ជាបន្ទាន់ដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក-ខណ្ឌ និងថ្នាក់ខេត្ត-ក្រុង មិនអាចចេញសេចក្ដីសម្រេចបណ្ដោះអាសន្ន ដើម្បីបញ្ឈប់អំពើហិង្សា នៅពេលមានបណ្ដឹងសុំឲ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ជាបន្ទាន់បានទេ។ យោងតាមប្រការ៣៩ នៃប្រកាសលេខ១១២ មានតែគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិទេ ដែលអាចចេញសេចក្ដីសម្រេចបណ្ដោះអាសន្នបាន។
សំណួរ៖ បើសិនជា ករណីបន្ទាន់កើតមានបន្ទាប់ពីគណៈកម្មការសុរិយោដីចាប់ផ្ដើមរឿងក្ដី តើយ៉ាងដូចម្ដេចទៅវិញ?
ចម្លើយ៖ សៀវភៅនីតិវិធីបានចែងថា បណ្ដឹងសុំឲ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ជាបន្ទាន់ អាចធ្វើឡើងគ្រប់ពេល ទោះពីជាក្រោយពេលគណៈកម្មការសុរិយោដី ចាប់ផ្ដើមដំណើរការរឿងក្ដីហើយក៏ដោយ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍របស់ភាគីដែលរងការគំរាមកំហែង។ គណៈកម្មការសុរិយោដី និងចេញសេចក្ដីសម្រេចបណ្ដោះអាសន្ន ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពរហូតមានការស៊ើបអង្កេតនិងសេចក្ដីសម្រេច។
ឃ- នីតិវិធីរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី
សំណួរ៖ តើដើមបណ្ដឹងអាចធ្វើពាក្យប្ដឹងតាមអ្នកផ្សេងមកគណៈកម្មការសុរិយោដីបានដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ ប្រការ៤ នៃប្រកាសលេខ១១២ បានចែងថា "បុគ្គលដែលប្ដឹងទាមទារជាកម្មសិទ្ធិករ ឬភោគីនៃដី ត្រូវដាក់ពាក្យប្ដឹង លើកលែងតែជននោះជាអសមត្ថជន។ ក្នុងករណីនេះអ្នកតំណាងស្របច្បាប់របស់ជននោះ អាចដាក់ពាក្យប្ដឹងក្នុងមានជននោះបាន"។
សំណួរ៖ លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដែលអាចក្លាយជាសាក្សីមានអ្វីខ្លះ?
ចម្លើយ៖ សាក្សី គឺជាជនដែលបានដឹងបានឮ ឬបានឃើញរឿងមួយដោយផ្ទាល់ ទាក់ទងនិងវិវាទណាមួយមិនមែនគ្រាន់តែដឹងឮតាមរយៈជនផ្សេងទៀតទេ។ សាក្សីក៏ត្រូវអាស្រ័យផងដែរថា តើអ្វីដែលយើងចង់ដឹងពីវិវាទណាមួយនោះ? ជាញឹកញាប់សាក្សីនៅក្នុងគណៈកម្មការសុរិយោដី គឺត្រូវតែមានសារសំខាន់ក្នុងការជួយឲ្យដឹងថា តើអ្នកណាជាអ្នកកាន់កាប់ដីនោះហើយនៅពេលណា? ជាទូទៅគណៈកម្មការសុរិយោដី គួរតែសម្ភាសន៍គ្រប់សាក្សីដែលភាគីបានផ្ដល់ឲ្យ (សូមមើលប្រការ១៤ និងប្រការ១៥ នៃប្រកាសលេខ១១២)។ សាក្សីត្រូវតែជានីតិជន មានសមត្ថភាព និងមិនជាប់ខ្សែលោហិតជាមួយភាគី។
សំណួរ៖ បណ្ដឹងដែលប្រជាពលរដ្ឋប្ដឹងមកគណៈកម្មការសុរិយោដី ហើយគណៈកម្មការបានចម្លងខ្លឹមសារនៃបណ្ដឹងនោះដាក់ក្នុងទម្រង់បែបបទជាផ្លូវការនៃពាក្យប្ដឹងដោយពុំមានស្នាមមេដៃរបស់ដើមបណ្ដឹង។ តើគេអាចយកទម្រង់បែបបទជាផ្លូវការនៃពាក្យប្ដឹងដែលពុំមានស្នាមមេដៃរបស់ដើមបណ្ដឹងនេះ ទៅបិទផ្សាយបានដែរឬទេ?
ចម្លើយ៖ ទម្រង់នៃបែបបទជាផ្លូវការនៃពាក្យប្ដឹងដែលពុំមានស្នាមមេដៃរបស់ដើម បណ្ដឹងអាចត្រូវបានយកទៅបិទផ្សាយ ដោយបិទភ្ជាប់ជាមួយនឹងពាក្យប្ដឹងដើមដែលមានស្នាមមេដៃរបស់ដើមបណ្ដឹងនោះតែម្ដង (យោងប្រការ៥ នៃប្រកាស១១២ដើមបណ្ដឹងអាចសរសេរទម្រង់បែបបទពាក្យប្ដឹងដោយខ្លួនឯងបាន)។ សេចក្ដីជូនដំណឹងនៃពាក្យប្ដឹងត្រូវបានរៀបចំដោយគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក-ខណ្ឌ។ បញ្ហាមិនមែននៅត្រង់ស្នាមមេដៃនោះទេ ប៉ុន្តែនៅត្រង់ត្រាជាផ្លូវការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី ដើម្បីឲ្យការបិទផ្សាយមានលក្ខណៈជាផ្លូវការ។
សំណួរ៖ នៅពេលដែលមានកំណត់ពេលវេលាសម្រាប់បញ្ចប់កិច្ចការអ្វីមួយ តើគេគួរប្រើពាក្យថា ឧទាហរណ៍ "៥ថ្ងៃ" ឬ "៥ថ្ងៃ នៅថ្ងៃធ្វើការ" ឬយ៉ាងណា?
ចម្លើយ៖ ប្រការ ៧ នៃប្រកាស១១២ បានចែងអំពីការកំណត់ពេលវេលា នៃការបិទផ្សាយពាក្យប្ដឹងដោយប្រើពាក្យថា "៥ថ្ងៃ នៃថ្ងៃធ្វើការ" ហើយបានចែងបន្តនៅវាក្យខណ្ឌបន្ទាប់ អំពីរយៈពេលនៃការឆ្លើយតបចំពោះបណ្ដឹង "៣០ថ្ងៃ"។ គំនិតនេះគឺថា កាលបរិច្ឆេទដែលមានរយៈពេលខ្លី គួររាប់តែថ្ងៃធ្វើការ ដោយប្រើពាក្យ "៥ថ្ងៃ នៃថ្ងៃធ្វើការ" តែបើកាលបរិច្ឆេទដែលមានរយៈពេលវែង គួររាប់បញ្ចូលទាំងថ្ងៃសម្រាកផងដែរ ដោយប្រើពាក្យជា ឧទាហរណ៍ "៣០ថ្ងៃ"។ ធ្វើដូចនេះ ដើម្បីឲ្យកាលបរិច្ឆេទដែលមានរយៈពេលខ្លី មានពេលគ្រប់គ្រាន់ ហើយកាលបរិច្ឆេទរយៈពេលវែងកុំឲ្យកាន់តែវែងថែមទៀត។
សំណួរ៖ តើកិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាល កិច្ចប្រជុំរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី និងកិច្ចប្រជុំសម្រុះសម្រួលខុសគ្នាបែបណា?
ចម្លើយ៖ កិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាល គឺជាកិច្ចប្រជុំដែលមាននៅគ្រប់ជាន់ថ្នាក់នៃគណៈកម្មការសុរិយោដី ក្នុងអំឡុងពេលដោះស្រាយរឿងក្ដី។ គោលបំណងនៃកិច្ចប្រជុំនេះ គឺដើម្បីរៀបចំដំណើរការរឿងក្ដី ដោយពឹងផ្អែកទៅលើរឿងក្ដីនោះ ឋិតក្នុងដំណាក់កាលណា។ ជាទូទៅ កិច្ចប្រជុំនេះពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការសម្រេចអំពីយុត្តាធិការ ការសម្រេចថាតើរឿងក្ដីនេះត្រូវបញ្ជូនទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់លើ ដោយមិនចាំបាច់មានការសម្របសម្រួល ការជ្រើសរើសអ្នកសម្រុះសម្រួល ការលើកឡើងអំពីវិវាទពាក់ព័ន្ធនឹងផលប្រយោជន៍ ការពន្យល់ អំពីនីតិវិធីនៃការដោះស្រាយវិវាទដល់ភាគី និងកំណត់ពេលវេលាសម្រាប់ធ្វើការសម្រុះសម្រួល។ល។
កិច្ចប្រជុំរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី គឺជាកិច្ចប្រជុំដែលគណៈកម្មការសុរិយោដីគ្រប់ជាន់ថ្នាក់រៀបចំឡើងដើម្បីគោលបំណងណាមួយ។
កិច្ចប្រជុំសម្រុះសម្រួលគឺជាកិច្ចប្រជុំដែលមានគោលបំណងសម្រាប់សម្រុះសម្រួលតែប៉ុណ្ណោះ។
សំណួរ៖ តើពាក្យថា "កិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាល" គួរតែប្រើពាក្យថ្មីដើម្បីចៀសវាងកុំឲ្យមានការច្រឡំគ្នាជាមួយ "កិច្ចប្រជុំរបស់គណៈកម្មការរដ្ឋបាល" ឬទេ?
ចម្លើយ៖ នៅក្នុងអនុក្រឹត្យលេខ៤៧ មិនបានប្រើពាក្យថា "កិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាល"ទេ។ ប៉ុន្តែប្រការ៣១១ នៃប្រកាសលេខ១១២ បានចែងថា "ក្នុងរយៈពេល៦០ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីបានទទួលបណ្ដឹងវិវាទសម្រាប់ការសម្រុះសម្រួលជំហានដំបូង ឬការសម្រុះសម្រួលជំហានទី២គណៈកម្មការសុរិយោដី ថ្នាក់ខេត្ត/ក្រុង ត្រូវរៀបចំប្រជុំរដ្ឋបាលរវាងគណៈកម្មការសុរិយោដី ថ្នាក់ខេត្ត/ក្រុង និងភាគីវិវាទ"។ ប្រការ៣១៣ នៃប្រកាសលេខ១១២ បានចែងថា "ក្នុងអំឡុងពេលនៃកិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាលដំបូង ភាគីវិវាទត្រូវលើកសំណើ និងការជំទាស់ចំពោះវិវាទអំពីផលប្រយោជន៍ប្រសិនបើមាន"។ ហេតុដូច្នេះ ត្រូវតែរក្សាពាក្យ "កិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាល" ដដែល។
សំណួរ៖ តើរយៈពេលនៃកិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាលត្រូវកំណត់បែបណា?
ចម្លើយ៖ បើសិនជារឿងក្ដីរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីភាគច្រើនរវាង២ភាគីនៅលើវិវាទតែមួយកន្លែង ហើយគឺពិតជានៅក្នុងយុត្តាធិការរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីប្រាកដមែន និងក្រោយពេលដែលគណៈកម្មការសុរិយោដី បានពន្យល់អំពីនីតិវិធីនៃការដោះស្រាយវិវាទ ដល់ភាគីបានច្បាស់លាស់ហើយនោះ កិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាល ភាគច្រើនគួរតែមានរយៈពេលប្រហែលជាមួយម៉ោងប៉ុណ្ណោះ។
សំណួរ៖ តើកិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាលត្រូវតែប្រព្រឹត្តឡើងនៅពេលណា?
ចម្លើយ៖ ប្រការ២០ នៃប្រកាសលេខ១១២ បានចែងថា "បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការស៊ើបអង្កេតមិនតិចជាង៣០ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីសេចក្ដីជូនដំណឹងអំពីបណ្ដឹងបានបិទផ្សាយ ដូចមានចែងក្នុងប្រការ៧ នៃប្រកាសនេះ ប្រធានគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ ត្រូវរៀបចំប្រជុំគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ ដើម្បីសម្រេចលើដំណើរការសម្រុះសម្រួលវិវាទ" (ក្រោយមកក្នុងប្រការនេះបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា កិច្ចប្រជុំនេះគឺជាកិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាល)។ ឃ្លានិងពាក្យពេចន៍នៃប្រការ២០នេះ ជាភាសាខ្មែរ និងអង់គ្លេស មានន័យដូចគ្នា គឺមានន័យថា កិច្ចប្រជុំរដ្ឋបាលត្រូវរង់ចាំ២លក្ខណៈ
-ឲ្យការស៊ើបអង្កេតបញ្ចប់សិន
-រង់ចាំឲ្យរយៈពេល៣០ថ្ងៃ កន្លងហួសសិន បន្ទាប់ពីថ្ងៃបិទផ្សាយ សេចក្ដីដំណឹងនៃពាក្យប្ដឹងប្រការ១០នៃប្រកាសលេខ១១២បានចែងថា "ការស៊ើបអង្កេតត្រូវចាប់ផ្ដើមឲ្យបានឆាប់បំផុត តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន បន្ទាប់ពីគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ បានទទួលពាក្យប្ដឹង"។ ប្រកាសលេខ១១២ មិនបាននិយាយថា តើការស៊ើបអង្កេតត្រូវបញ្ចប់នៅពេលណាទេ? សៀវភៅនីតិវិធី ជំពូកទី៩ វគ្គទី៩ បាននិយាយថា "ការស៊ើបអង្កេតត្រូវតែបញ្ចប់ក្នុងអំឡុងពេល៦(ប្រាំមួយ)ខែ គិតចាប់ពីថ្ងៃដែលចាប់ផ្ដើម បើមិនដូច្នោះទេ លុះត្រាតែមានកាលៈទេសៈលើកលែងដែលធ្វើឲ្យមានការអូសបន្លាយពេល"។ ប្រការ៧នៃប្រកាសលេខ១១២ នេះដែរ បានចែងថា "ក្នុងរយៈពេល៥ថ្ងៃ នៃថ្ងៃធ្វើការ បន្ទាប់ពីបានទទួលពាក្យប្ដឹងគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ ត្រូវបិទផ្សាយពាក្យប្ដឹងនោះរួមជាមួយនឹងសេចក្ដីជូនដំណឹងអំពីបណ្ដឹង"។
សំណួរ៖ តើការកោះប្រជុំរដ្ឋបាលគួរតែធ្វើឡើងប៉ុន្មានលើក បើកោះលើកទី១ លើកទី២ ភាគីនៅតែមិនចូលរួម?
ចម្លើយ៖ ការកោះប្រជុំរដ្ឋបាល គួរតែធ្វើឡើងឲ្យបាន៣លើក។
សំណួរ៖ បើសិនជាភាគីមិនមកចូលរួមតាមការអញ្ជើញរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី តើមាននីតិវិធីបែបណា ដើម្បីដោះស្រាយទេ?
ចម្លើយ៖ ការកោះប្រជុំរដ្ឋបាល គួរតែធ្វើឡើងឲ្យបាន៣លើក។
សំណួរ៖ បើសិនជាភាគីមិនមកចូលរួមតាមការអញ្ជើញរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី តើមាននីតិវិធីបែបណា ដើម្បីដោះស្រាយទេ?
ចម្លើយ៖ បើសិនជាភាគីដើមបណ្ដឹងមិនមកចូលរួមតាមការអញ្ជើញរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីទេ ហើយបើគណៈកម្មការសុរិយោដីប្រាកដថា គាត់ត្រូវបានគេជូនដំណឹង និងពុំមានការគំរាមកំហែងណាមួយជាហេតុផលសម្រាប់ការអាក់ខាននេះទេ គណៈកម្មការសុរិយោដីគួរតែឈប់ដំណើរការករណីវិវាទនេះ។
បើសិនជាភាគីចុងបណ្ដឹងមិនមកចូលរួមតាមការអញ្ជើញរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីទេហើយបើគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ និងខេត្ត/ក្រុង ប្រាកដថាចុងបណ្ដឹងត្រូវបានគេជូនដំណឹងហើយ និងពុំមានការគំរាមកំហែងណាមួយជាហេតុផល សម្រាប់ការអាក់ខាននេះទេ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ និងខេត្ត/ក្រុង ត្រូវតែប្រកាសអំពីការមិនអាចធ្វើការសម្រុះសម្រួលលើករណីវិវាទនេះ ហើយត្រូវតែបញ្ជូនទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់លើ។ បើទៅដល់គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ ហើយភាគីចុងបណ្ដឹងនៅតែមិនព្រមចូលរួមទៀត ហើយបើគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិប្រាកដថាចុងបណ្ដឹងនោះត្រូវបានគេជូនដំណឹងហើយ និងពុំមានការគំរាមកំហែងណាមួយ ជាហេតុផលសម្រាប់ការអាក់ខានទេ នោះគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិត្រូវតែសម្រេចករណីវិវាទនេះដោយអវត្តមានចុងបណ្ដឹង។
សំណួរ៖ បើសិនជាសមាជិកអាដហុកនៅឆ្ងាយពីដីវិវាទ ហើយមិនអាចមកតាមការអញ្ជើញរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដី ដោយលើកមូលហេតុថា គ្មានសោហ៊ុយគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើដំណើរ តើគួរចេញសោហ៊ុយឲ្យគាត់ទេ ហើយអ្នកណាជាអ្នកចំណាយ?
ចម្លើយ៖ ការប្រជុំនៅតែអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន ទោះបីជាសមាជិកអាដហុកមួយចំនួនមិនបានចូលរួមក៏ដោយ កុំឲ្យតែកិច្ចប្រជុំនោះជាកិច្ចប្រជុំសម្រុះសម្រួល ហើយសមាជិកអាដហុកដែលមិនបានចូលរួមនោះ ឋិតក្នុងចំណោមសមាសភាពនៃកិច្ចប្រជុំសម្រុះសម្រួលដែរ។
សំណួរ៖ យោងមាត្រា៧ នៃអនុក្រឹត្យលេខ ៤៧ "គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ ត្រូវពន្យល់អំពីនីតិវិធីដល់ភាគីវិវាទ ហើយត្រូវសួរថា តើគេយល់ព្រមចំពោះការដោះស្រាយតាមរយៈការសម្រុះសម្រួលទៅតាមនីតិវិធីទាំងនេះឬទេ"? តើមានរឿងអ្វីកើតឡើង ប្រសិនបើភាគីវិវាទបដិសេធមិនធ្វើតាមនីតិវិធីនេះ?
ចម្លើយ៖ ការសម្រុះសម្រួលអាចធ្វើទៅបាន ប្រសិនបើវាជាកាស្ម័គ្រចិត្តឲ្យធ្វើ។ ប្រសិនបើភាគីវិវាទមួយបដិសេធចំពោះការសម្រុះសម្រួលនោះ គឺគ្មានដំណើរការសម្រុះសម្រួលទេហើយក៏គ្មានដំណោះស្រាយដែរ។ ប្រសិនបើភាគីវិវាទបដិសេធការសម្រុះសម្រួល នៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ នោះករណីវិវាទនោះត្រូវតែបញ្ជូនទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ខេត្ត/ក្រុង។ ប្រសិនបើគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ខេត្ត/ក្រុង មានការបដិសេធន៍ទៀតករណីវិវាទនេះត្រូវបញ្ជូនទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ។ ប្រសិនបើនៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិនៅតែមានការបដិសេធន៍ទៀត នោះគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ ត្រូវធ្វើសេចក្ដីសម្រេចចំពោះករណីវិវាទនេះ។
មាត្រា១១ នៃអនុក្រឹត្យលេខ៤៧ ចែងចំពោះគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌថា "ប្រសិនបើមិនអាចឈានទៅដល់ដំណោះស្រាយទេនោះ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌត្រូវដាក់ករណីវិវាទនេះអមជាមួយនឹងរបាយការណ៍សម្រុះសម្រួលជាលាយលក្ខណ៍អក្សរជូនគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ខេត្ត/ក្រុង"។
មាត្រា១៦ នៃអនុក្រឹត្យនេះដែរ ចែងចំពោះគណៈកម្មការសុរិយោដីខេត្ត/ក្រុងថា "ប្រសិនបើមិនអាចឈានទៅដល់ដំណោះស្រាយទេនោះ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ខេត្ត/ក្រុង ត្រូវដាក់ករណីវិវាទនេះអមជាមួយនឹងរបាយការណ៍សម្រុះសម្រួលជាលាយលក្ខណ៍អក្សរជូនគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ជាតិ"។ នៅក្នុងស្ថានភាពដែលមិនឈានទៅដល់ដំណោះស្រាយបាន ដោយសារតែភាគីវិវាទមួយ ឬច្រើនបដិសេធការចូលរួមសម្រុះសម្រួល របាយការណ៍សម្រុះសម្រួលត្រូវសរសេរយ៉ាងសាមញ្ញ។
សំណួរ៖ តើគណៈកម្មការសុរិយោដីផ្ដល់សេចក្ដីជូនដំណឹងដល់ភាគីវិវាទដែលមិនរស់នៅតំបន់នេះយ៉ាងដូចម្ដេច?
ចម្លើយ៖ វាជាការទទួលខុសត្រូវរបស់គណៈកម្មការសុរិយោដីក្នុងការស្វែងរក និងផ្ដល់សេចក្ដីជូនដំណឹងដល់គ្រប់ភាគីទាំងអស់ អំពីពាក្យប្ដឹងដែលត្រូវបានដាក់ប្ដឹង ឬអំពីការប្រជុំ។ល។
ប្រសិនបើមានករណីវិវាទមួយនៅកម្រិតគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ ហើយភាគីម្ខាងរស់នៅស្រុក/ខណ្ឌមួយផ្សេងទៀតនោះ គណៈកម្មការសុរិយោដីដែលដោះស្រាយករណីវិវាទនេះ អាចបញ្ជូនពាក្យប្ដឹងទៅគណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ ដែលនៅក្នុងស្រុក/ខណ្ឌរបស់ចុងបណ្ដឹង។ គណៈកម្មការសុរិយោដីថ្នាក់ស្រុក/ខណ្ឌ ទី២ អាចផ្ដល់ពាក្យប្ដឹងនេះ ដល់ភាគីនេះ។ ឲ្យតែគណៈកម្មការសុរិយោដីដឹងពីកន្លែងរស់នៅរបស់ភាគីនោះគេនឹងមានវិធីសម្រាប់ទាក់ទងភាគីនោះបានមិនខាន។
សំណួរ៖ ប្រការ២៦ នៃប្រកាស១១២ ចែងជា "ការព្រមព្រៀងសម្រុះសម្រួលត្រូវបិទផ្សាយជាសាធារណៈនៅលើដីដែលមានវិវាទក្នុងរយៈពេល១៤ថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យមានការបញ្ចេញមតិ"។ តើមានអ្វីកើតឡើងនៅពេលមានការបញ្ចេញមតិ?
ចម្លើយ៖ ការព្រមព្រៀងសម្រុះសម្រួល គឺជាប្រភេទនៃកិច្ចសន្យា វាអាចត្រូវបានកែប្រែ ប្រសិនបើភាគីទាំងអស់យល់ព្រម។ វាអាចកើតមានឡើងដែលថា ជនដែលបានអានសេចក្ដីព្រមព្រៀងសម្រុះសម្រួលដែលបិទផ្សាយជាសាធារណៈនឹងជូនដំណឹងអំពីកំហុសនៅក្នុងសេចក្ដីព្រមព្រៀងសម្រុះសម្រួលនេះ ឬអាចគិតឃើញអំពីចំណុចបន្ថែមទៀតដើម្បីបញ្ចូលនៅក្នុងសេចក្ដីព្រមព្រៀងនេះ។ ប្រសិនបើសំណូមពរឲ្យមានការកែប្រែសេចក្ដីព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងអំឡុងពេល១៤ថ្ងៃ ភាគីទាំងអស់និងអ្នកសម្រុះសម្រួលអាចគិតពិចារណាទៅលើសំណូមពរនេះ ហើយប្រសិនបើពួកគេទាំងអស់គ្នាយល់ស្របគេអាចធ្វើការកែប្រែសេចក្ដីព្រមព្រៀងនេះបាន៕
